Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:04:30.801200+00:00

Пачаланы Китаплары: 1 Пачалар

Пачаланы Китаплары: 1 Пачалар

1. Баш Сёз

1. 1 Пачалар

1. Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

2. Карталар (Пачаланы Китаплары)

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Бу китапда бир жылтны ичинде Сыйлы Язывланы дёрт тарихи китабы топланып бериле: 1-нчи Пачалар, 2-нчи Пачалар, 3-нчю Пачалар ва 4-нчю Пачалар.

Пачаланы Биринчи ва Экинчи китаплары ягьудилилени дин башчысы Шамуйылны тувгъан вакътисинден тутуп, оьзюню къавумундан биринчи пача болгъан Давутну гьакимлигини ахырына (ёрукъ гьисапда бизин девюрден алдагъы 1010–970 йыллагъа) ерлиги тарихи аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай. Пачаланы Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларында буса Сулейманны тахгъа олтургъан вакътисинден (бизин девюрден алдагъы X асрудан) тутуп, Бабил есирлигине (бизин девюрден алдагъы 587-нчи йылгъа) ерлиги аралыкъдагъы агьвалатлар къуршала.

Шо китаплагъа кюрчю этилип пачаны къаласында юрюлме герекли болгъан таварихлер ва тархнамелер салынгъан. Эсгермеге герек, Пачаланы 3-нчю ва 4-нчю китапларында бизге етишмеген эсделиклеге тувра гёрсетивлер бар – «Сулейманны таварихи» (3-нчю Пачалар 11:41), «Исрайылны пачаларыны таварихлери» ва «Ягьудини пачаларыны таварихлери». Контекстден гёрюнюп турагъаны йимик, Пачаланы китаплары шо тархнамелени къысгъача журасы болуп токътай – тизивчю шолагъа гьар пачаны этген ишлери булан байлавлу тындырыкълы хабарлагъа йимик асаслана.

Пачаланы китапларындагъы тарихи агьвалатлар булан байлавлу кёбюсю шагьатлыкълар Сыйлы Язывлар булан аралыгъы ёкъ, тек оьз девюрю булан байлавлу язывлу эсделиклерден таба аян этиле.

Пачаланы китапларында Сыйлы Язывланы ичине гиреген китаплардан бириси болгъан Экинчи Къанунгъа хас болуп токъташгъан дин бирлиги ачыкъдан гёрюнюп тура: шолардагъы бары да тарихи агьвалатлар пачаны неде ондан алдагъысыны муъминлигинден, неде гюнагьындан таба англатыла.

Китапланы ахырынчылай токъташдырылгъан къайдасыны умуми тархы – Бабил есирлигинден бираз алдагъы девюр (VII асруну ахыры).

Ягьудили Сыйлы Язывларда Пачаланы Биринчи ва Экинчи китапларына «Шамуйылны китаплары» деп айтыла. Тюзю, шо ончакъы къыйышывлу гелеген ат тюгюл: Шамуйыл не китапланы автору, не шоланы баш игити гьисапда ортакъчылыкъ этмей; ону гьакъында янгыз Биринчи китапда лакъыр юрюле.

Пачаланы Биринчи китабында Исрайылны тарихиндеги гёрмекли мюгьлет суратлана – къавум бирлешивден пача гьакимликге чыгъыв. Аллагьны ва халкъны арасындагъы Разилешив ва шолай да аслу тарихи гючлени – бир якъдан, асгербашчы пачалар белгилейген парахатлыкъны гьакимлигини, бирдагъы якъдан буса, пайхаммарлар сакълап ва айтып гелген Аллагьны каламыны ва дин токъташдырывланы – къыйышагъанлыгъы ва къаршылыкълыгъы китапны бютюн агъымындан къызыл сызакъ болуп оьте.

Жанр ягъындан алгъанда, китапгъа бир журалыкъ хас. Тарихи хабарлав шиъру гесек – Шамуйылны анасы Гьаннатны дуасы (1-нчи Пачалар 2:1-10) – берилип, янгыз бир керен бёлюне.

Тек китапны бир-бир гесеклерине, айрокъда Шаулну хабарына, белгили сюжетли тюрлюлюк хас. Эки тюрлю къайдада хабарланагъан шулай агьвалатлар ёлугъа: Шамуйыл оьзлеге пача ахтарагъан халкъны айыпгъа тутув булан байлавлу эки гесек (1-нчи Пачалар 8:4-22 ва 12:1-15); пачаны гьакимлигин токъташдырыв булан байлавлу эки жура (9-нчу ва 12-нчи башлар); Шаулну Аллагьгъа тынгламагъанлыгъы ва Ону янындан рагьмуну тас этгенлиги булан байлавлу эки къайда (1-нчи Пачалар 13:8-14 ва 15:10-31); Давут, гёрюнмейген кюйде Шаулну янына гелип, ону оьлтюрмей къойгъанлыкъ булан байлавлу эки хабар (24:1-8 ва 26:5-12).

Бир Аллагьгъа инанывгъа асаслангъан дини булангъы шо девюрдеги биргине-бир пачалыкъны амалгъа геливю, шексиз кюйде, гьалиги девюрдеги охувчуну иштагьландыра. Эгер китапда пайхаммарлар, айрокъда Шамуйыл, уьлгюлю келпетлер йимик гёрсетиле буса, пачалар, оланы къардашлары ва асгербашчылар бирдокъда уьлгюлю кюйде берилмей. Амма шо себепден олар бизге жанлы да, инамлы да болуп гёрюне. Ондан къайры, китапда тарихге янгыз пача ва тухумуну ата-бабасы гьисапда тюгюл, Забурну йыраву гьисапда да гирген Давутну оьмюрюню баш вакътисини гьакъында лакъыр юрюле.

Пачаланы Экинчи китабы Биринчи китапны сюжетли давамы болуп геле.

Мунда Давутну гьакимлигини, ону орнун тутгъан Сулейманны тувмакълыгъыны, пачаланы тухумуну амалгъа геливюню гьакъында хабарлана. Китапда Исрайылны ва Ягьудини бёлюнювю ва къаршы туруву булан байлавлу дагъы да бир хабарлав арагъа чыгъа. Шо хабарлав сонг Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларда давам этиле.

Жанр ягъындан алгъанда, Пачаланы Экинчи китабы Биринчисинден эсе артыкъ тюрлю. Хабар суратлавлар шиъру гесеклер булан аралашып геле. Шоланы эсгерейик: къайгъылы эки йыр – Давутну Шаулгъа ва Ёнатангъа айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 1:19-27), асгербашчы Абинерге айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 3:33-34) ва шолай да алгъыш къайдалы эки макътав йыр: Давутну дуасы (2-нчи Пачалар 7:18-29) ва Давутну йыры (2-нчи Пачалар 22:2–23:7). Эки сюжетли гесекни – Натан пайхаммарны бир ярлыны къозусуну гьакъында айтгъан тапшурмалы хабарын (2-нчи Пачалар 12:1-12) ва иниси агъасын оьлтюргенлик булан байлавлу хабарны (2-нчи Пачалар 14:1-20) – онгача асарлар гьисапда айырма ярай.

Пачаланы Уьчюнчю китабында Давутну гьакимлигини ахыры ва Сулейманны къыркъ йыллыкъ гьакимлиги – Исрайылны пача девюрюню «алтын асрусу», сонггъа таба пачалыкъны бёлюнме ва тёбенлешме башлангъанлыгъы суратлана. Китапда Ибадатхананы къурув, сыйлы этив, шону тындырыкълы кюйде суратлав (5–8-нчи башлар) булан байлавлу хабар аслу ерни тута. Сулейманны дуваныны (3-нчю Пачалар 3:16-28) ва Шебаны пача къатыныны геливюню (10-нчу баш) гьакъындагъы суратлавлар къошум хабарлар йимик гёрюне. Шоларда Сулейман пачаны аслу хасияты болгъан гьикматлыкъ суратлана.

Тарихи китапларда пачалар булан янаша Аллагьны каламыны чавушлары болгъан пайхаммарлар аслу ерни тута. Пачаланы Уьчюнчю китабында бир нече пайхаммар ёлугъа. Тек аслу тергев Ильяс пайхаммаргъа бакъдырыла. Ону яшавун суратлавгъа китапны айры гесеги багъышлангъан (17–19-нчу башлар).

Тарихи хабарлавну Уьчюнчю ва Дёртюнчю китаплагъа бёлюнювюне шартлы къайдада янашма тюше. Шо бёлюнюв гьатта сюжетни дазуларындан да гьасил болмай: ягьудили пача Агьазияны гьакимлик этивю булан байлавлу хабар, бир китапда башланып, башгъасында тамамлана (3-нчю Пачалар 22:51 – 4-нчю Пачалар 1:18).

Пачаланы Дёртюнчю китабы Агьазияны гьакимлик этивюнден тутуп (IX асруну ортасы), Набугьодоносорну Ягьудиге этген экинчи чапгъынына, Ерусалимни ва Ибадатхананы дагъылывуна ерлиги аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай (бизин девюрден алдагъы VI асруну башы). Шо агьвалатлар пача гьакимликни аста-аста тёбенлешивю ва дагъылыву булан байлавлу.

Уьчюнчю китапда йимик, Пачаланы Дёртюнчю китабында да пайхаммарланы гьакъындагъы хабарлар аслу ерни тута. Пайхаммарлар дин янындан алгъанда, оьзгелеге уьлгюлер болуп токътай: китапны башында оьзюню кёкге гётериливюню гьакъында хабарланагъан Ильяс (2:11-12), сонг ону ёлун узатгъан Альяса (2–9 ва 13-нчю башлар); 19–20-нчы башларда Сыйлы Язывлардагъы бирдагъы бир зор пайхаммарны – Ишаяны гьакъында хабарлана. Альяса, алда Ильяс йимик, янгыз пайхаммар йимик тюгюл, гьайран ишлени этивчю гьисапда да гёрсетиле: гьатта ону къабурдагъы сюеги де оьлгенлени тирилте (13:20-21). Ишаяны сёзюне тынглап, Раббибиз Гьизкия пачаны къаласында гьайран иш эте (20:11).

Пачаланы ахырынчы китабында Давут ва Сулейман йимик зор уллу пачалар ёлукъмай. Терсине, къан тёгеген, бир-бири булан ябушагъан ва питне салып юрюйген исрайыллы ва ягьудили пачаланы гьакимликлерини гьакъындагъы хабарлар тёбенлешивню ачыкъдан суратлай. Тек китапда зор уллу дин къурувчу болгъан ва бир Аллагьгъа инанывгъа чакъырыв учун ябушуп гелген ягьудили пача Ёшиягъа (бизин девюрден алдагъы 640–609-нчу йыллар) айрыча тергев бакъдырыла.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Аюб, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа – гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

«Пачаланы китаплары» Библияны Таржумасыны институту ва Россияны илмулар академиясыны Дагъыстан илму марказыны Гь. Цадасаны атындагъы Тил, адабият, инчесаният институту булан бирликде басмагъа гьазирленген.

Библияны таржумасыны институту

1 Пачалар

1 Пачалар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

1

Пачаланы Биринчи китабы

Элкъананы агьлюсю

1^1Эпрайим деген тав бойланы Раматайым-Сопим[*] деген еринде бир Элкъана деген адам болгъан. Ол Элигъуну уланы Ерогьамны уланы болгъан. Элигьу Супну уланы Тогьуну уланы болгъан. Элкъана эпрайимли болгъан. 2Ону эки къатыны болгъан. Бирини аты Гьаннат, экинчисиники буса Пенинна болгъан. Пениннаны авлетлери болгъан. Гьаннатныки буса болмагъан.

3Къудратланы Раббиси учун къурбан сойма деп, шо адам гьар йыл оьзюню шагьарындан Шило деген шагьаргъа бара болгъан. Эли деген адамны Гьопни ва Пинегьас деген эки уланы шонда Раббибизни дин къуллукъчулары болгъан+. 4Гьар гезик Элкъана къурбан сойса, этден бир пайын къатыны Пениннагъа ва ону бары да уланларына-къызларына бере болгъан+. 5Амма Гьаннатгъа ол эки пай чыгъара болгъан, неге тюгюл де ону сюе болгъан. Раббибиз буса ону яш табып болмайгъан этген болгъан. 6Раббибиз Гьаннатны яш табып болмайгъан этгенине де къарамайлы, Пенинна ону вагьши кюйде къыйнай болгъан. 7Шо зат йылдан-йылгъа узатылып тургъан. Гьар гезик Гьаннат Раббибизни уьюне барса, гюндеши ону къыйнап тура болгъан, ол да йылай туруп, аш да ашамай болгъан.

8Элкъана буса Гьаннатгъа:

– Гьаннат, сен неге йылайсан? Неге ашамайсан? Неге юрегингни къыйнайсан? Мен сагъа он уландан да артыкъ тюгюлменми дагъы? – дей болгъан.

Гьаннатны дуасы ва Шамуйылны тувуву

9Бир керен булар Шилода къурбан этден ашап битип, Гьаннат эретура. Дин къуллукъчу Эли Раббибизни ибадатханасыны эшик алдында олтургъан болгъан+. 10Гьаннат тазза юреги ачытып йылай ва Раббибизге дуа эте. 11Ол булай деп ант эте:

– Гьей Къудратланы Раббиси, мен Сени бир къулунгмандыр. Эгер де Сен магъа тергев бакъдырсанг, мени эслесенг, эгер де мени унутмай турсанг, магъа улан берсенг, мен шо уланны даимге Сагъа къуллукъ этивге бережек эдим, ону башына бир заманда да деллек де тиймежек эди.[*]+

12Гьаннат дуа этегенде, Эли ону эринлерине тергев берип тура. 13Гьаннат юрегинден дуа эте болгъан, ону янгыз эринлери тербене болгъан, авазы буса чыкъмай болгъан. Эли, Гьаннат эсиргендир деп ойлашып, 14огъар:

– Эсирген гьалынгда дагъы да узакъ турамысан? Айыгъып йибер гьали чагъырдан! – дей.

15– Ёкъ, бийим, – деп жаваплана Гьаннат, – мен теренден къайгъырагъан заманым. Не чагъыр, не боза ичмегенмен. Мен Раббибизни алдында юрегимни ачып сёйлей эдим. 16Вёре, мен, Сени къулунг, бир къылыкъсыз тиштайпа деп ойлашмагъай эдинг; мен мунда уллу дертим, къайгъым себепли болуп шолай дуа эте эдим.

17Эли:

– Парахатынга ёлгъа тюш, Исрайылны Аллагьы сен Оьзюнден тилеген затны бережек сагъа, – деп жавап бере.

18Гьаннат:

– Мен, къаравашынг, сени гёзюнгден тюшюп къалмагъай эдим дагъы, – дей.

Сонг Гьаннат ёлуна тюше, аш хаба, ону бетинде дагъы пашманлыкъны сеси болмай.

19Артындагъы гюн олар эрте де туруп, Раббибизге сужда да къылып, къайтып уьюне, Рамагъа[*] багъып ёлгъа тюше.

Элкъана къатыны Гьаннат булан ята, Раббибиз де ону эсге ала. 20Бир нечакъы заман гетип, Гьаннат айлы бола ва улан таба. Ол яшгъа Шамуйыл[*] деп ат къоя. Гьаннат: «Мен яшгъа шолай ат къойдум, неге тюгюл де, мен ону Раббибизден тилеген эдим», – дей.

Гьаннат Шамуйылны Раббибизге тапшура

21Дагъы гезик Элкъана агьлюсю де булан Раббибизге къурбан соймакъ ва антын кютмек учун ёл чыкъгъанда, 22Гьаннат бармай къала. Ол эрине булай дей:

– Яшым эмчекден айрылгъанда, ол Раббибизни алдында турсун деп, мен ону Шилогъа элтежекмен. Яш даим шонда яшап къалажакъ.

23– Озюнг тийишли гёреген кюйде эт, – дей огъар эри. – Яшны эмчекден айыргъанча, мунда къалып тур. Раббибиз де Оьзюню сёзюн беклешдирсин дагъы.

Яшын эмчекден айыргъанча ичире туруп, Гьаннат уьюнде къала. 24Эмчекден айрылгъан сонг, ол уланын Шилодагъы Раббибизни ибадатханасына элте; улан буса кёп гиччи болгъан. Гьаннат оьзю булан уьч йыллыкъ бугъаны, тогъуз-он сагь чакъы ун ва тулукъгъа тёгюп чагъыр ала.

25Оьгюзню де сойдуруп, оьзю булан да алып, Гьаннат уланы да булан Элини ягъына геле 26ва огъар булай дей:

– Бийим, сен савунг герти экени йимик, мен де шу ерде, сени къырыйынгда да токътап, Раббибизге дуа этген къатынман. 27Мен шу яшым болсун деп дуа этген эдим, Раббибиз де магъа Оьзюнден тилеген затны берди. 28Гьали мен яшымны Раббибизге беремен. Бютюн оьмюрюню узагъында Раббибизники болуп къалсын дагъы ол.

Эли де шонда Раббибизге сужда къыла.

2

Гьаннатны дуасы

2^1Гьаннат булай дуа эте:

– Раббибиз сююнч берди юрегиме мени,
Раббибиз себепли болуп оьр болдум мен.
Душманланы уьстюнден кюлей авзум мени,
неге тюгюл де Ону къутгъарылывундан
сююнемен мен+.
2Раббибизден сыйлы болгъан зат ёкъдур;
Ондан къайры оьзгеси де ёкъдур;
Аллагьыбызгъа ошап гьеч дагъы яр ёкъдур+.
3Оьктем сёйлемегиз чи дагъы,
шолай эдепсиз сёйлетмегиз чи авзуларыгъызны,
билеген, бары да ишлеге къыймат береген Аллагьдыр Раббибиз бизин.

4Сынып къалды жаялары асгерлени,
гючсюзлер буса къаттылыкъ булан
савутланып туралар,+
5алдын токъ тургъанлар
гьали аш учун ялгъа тутулагъан болдулар,
алдын ач тургъанлар буса
гьали ял алып туралар.
Бир вакътиде яш болмайгъан къатын
еттини табып токътады,
кёп уланлары булангъысы буса
гючсюз болуп битип бара+.
6Раббибиздир оьлтюреген де, тирилтеген де;
ахыратгъа салагъан да, шондан чыгъарагъан да+.

7Раббибиздир пакъыр этеген де, байлыкъ береген де;

Олдур енгеген де, оьрлеге гётереген де+.
8Олдур ярлыны чангдан гётереген де,
пакъырны кюл тёбеден оьрлеге чюеген де;
халкъны башчылары булан бирче олтуртагъан да,
олагъа макътавлукъну тахын
варисликге береген де.
Раббибиздир ер юзюню кюрчюлерин салгъан,
Олдур чу дюньяны шо кюрчюлеге орнатгъан да+.
9Олдур чу Оьзюню сыйлыларыны
ёлларын сакълайгъан;
къылыкъсызлар буса къарангылыкъда чирип къалар.

Гючню гьеч кёмеги болмас олагъа:+
10чачылып къалар Раббибизни душманлары.
Олдур кёклерден таба кёк кёкюрев болуп
уражакъ олагъа;
Раббибиздир ер юзюню бары еринде
дуван этежек де.
Олдур Оьзюню пачасына гюч бережек,
Оьзюню танглагъанына къудрат
бережек де+.

11Элкъана Рамагъа уьюне гете, ону уланы буса дин къуллукъчу Элини ёлбашчылыгъыны тюбюнде Раббибизни алдында къуллукъ этме къала.

Элини эдепсиз уланлары

12Элини уланлары эдепсиз юрюй болгъан. Олар не Раббибизден къоркъмай болгъанлар,+
13не дин къуллукъчуну халкъгъа байлавлу борчларын кютмей болгъанлар. Гьар гезик ким буса да бирев къурбан союп, эт къайнап турагъан вакътиде дин къуллукъчуну кёмекчиси геле болгъан. Шо къулну къолунда уьч тишли уллу чиши болгъан. 14Ол чишин къазангъа, ялгъавгъа, тавагъа яда хумагъа сугъуп йиберип, шогъар тюшген бары да затны оьзюне алып токътай болгъан. Шилогъа гелген исрайыллылар къурбангъа союлгъан гьар этге шолай эте болгъанлар. 15Шо да аз йимик, майны яллатма башлагъанча, дин къуллукъчуну кёмекчиси гелип йиберип, къурбан сойдурагъан адамгъа: «Дин къуллукъчугъа къувурмакъ учун эт бер. Ол сенден асылгъан этни тюгюл, чийин алажакъ», – дей болгъан.

16Эгер де къурбан сойдурагъан адам огъар: «Башлап майны яллатсын, сонг сен сюйгенингни аларсан», – десе, кёмекчиси: «Ёкъ, буссагьат бер. Ёгъесе, оьзюм гюч булан алажакъман», – дей болгъан+.

17Бу жагьил адамланы – Элини уланларыны Раббибизни алдындагъы гюнагьы уллу болгъан. Неге тюгюл де, олар Раббибизге этилеген къурбанланы гёрюп ярамай болгъанлар.

18Амма Шамуйыл Раббибизни алдында къуллукъ этип тура. Ол кетен эпот[*] тагъып юрюйген улан болгъан. 19Гьар йыл анасы Шамуйылгъа деп гиччи аба тиге болгъан. Эри де булан гьар йылгъы къурбанын этмек учун гелегенде, ол шо абаны уланына гелтире болгъан. 20Эли Элкъананы ва ону къатынын булай айтып шабагьатлай болгъан:

– Раббибизге берген уланынгны орнуна бу къатындан таба сагъа Ол дагъы да авлетлер берсин дагъы.

Сонг олар уьюне къайталар. 21Раббибиз Гьаннатгъа бакъгъан якъда рагьмулу болгъан, ол да айлы болуп, дагъы да уьч улан ва эки къыз таба. Шо вакътиде Шамуйыл Раббибизни алдында оьсюп тура болгъан.

22Эли бек къартайгъан болгъан. Ол уланлары Исрайылгъа этип турагъан бары да затны ва олар жыйынлар юрюлеген чатыргъа гиреген ерде къуллукъ этеген тиштайпалар булан ятагъаны гьакъында эшите+. 23Ол уланларына булай дей:

– Сиз этеген недир? Бары халкъдан эдепсиз ишлеригизни гьакъында эшитемен. 24Уланларым, мен англайгъан кюйде, Раббибизни халкъыны арасында яйылып турагъан хабар яхшы хабар тюгюл. 25Эгер де бир адам башгъасына къаршы гюнагь иш этип къойса, Раббибиз ондан гечме болар. Амма эгер де адам Раббибизге къаршы гюнагь иш этип къойса, ондан ким гечип болар?

Амма уланлары атасыны бетлевлерине гьеч къулакъасмайлар, неге тюгюл де Раббибиз оланы оьлтюрмеге токъташгъан болгъан.

26Шамуйыл буса торайып тура. Ону адамлар да, Раббибиз де сюе болгъанлар+.

Элини агьлюсю булан байлавлу алданокъ билдирив

27Муна, Элини ягъына Аллагь йиберген адам гелип, огъар булай дей:

– Раббибиз булай айта: «Атангныкилер Мисриде, пиръавунну уьюндеги заманда Мен олагъа англашылагъан кюйде ачылмадыммы дагъы+? 28Атанг Мени дин къуллукъчум болсун, къурбанлыкъны салагъан ериме гётерилсин, арив ийисли отлар якъсын, алдым булан эпотну алып юрюсюн деп, Мен ону сайладым. Дагъы да атангны уьюне исрайыллылар яллатып этеген бары да къурбанлыкъланы бердим+. 29Неге дагъы сиз Оьзюмню уьюм учун Мен токъташдыргъан къурбанлыкъланы аякъ тюбюгюзге салып таптап юрюйсюз? Неге сен, Мени исрайыллы халкъым этеген къурбанланы тизив гесеклеринден де семире туруп, оьзюнгню уланларынгны Менден алдын гёресен?».

30Шо саялы Раббибиз, Исрайылны Аллагьы: «Сени уьюнг де, атангны уью де Мени алдымда даим къуллукъ этип туражакъ деп, сёз берген эдим Мен», – деп билдире. Амма гьали Раббибиз булай деп билдире: «Шолай болуп къалмасын дагъы! Мени абурлайгъанланы Мен де абурлажакъман, амма Мени гёрюп ярамайгъанлар биябур болуп къалажакълар+. 31Бир заман гележек чи, Мен сени уьюнгдегилени де, къардашларынгны да гючсюз этип къояжакъман, сени уьюнгдегилени бириси де къарт болгъунча яшамажакъ+. 32Сен Мени уьюмдеги балагьны гёрежексен; Исрайыл яйнап къалса да, сени уьюнгдегилени бириси де къарт болгъунча яшамажакъ. 33Къурбанлыкъны салагъан ерден Мен гери урмагъан гьар ким янгыз гёзлерингни гёзьяшлардан толтурмакъ, юрегингни пашман этмек учун сакъланып къалажакъ. Сени бары да наслуларынг да лап яшайым деген вакътисинде оьлюп туражакълар.

34Сени Гьопни ва Пинегьас деген эки де уланынга болажакъ зат буса оьзюнге белгили болуп къалажакъ – олар экевю де бир гюн оьлежеклер+. 35Мен Оьзюме амин болгъан дин къуллукъчуну салажакъман. Ол Мени юрегиме ва гьакъылыма гёре иш гёрежек. Мен ону уьюн беклешдирежекмен, ол да гьар заман Мени танглагъанымны алдында къуллукъ этип туражакъ+. 36Шо заман сени уьюнгдегилерден къалгъан гьар ким гелип йиберип, ону алдында аз гюмюш ва аш гесек учун баш да ийип: „Ашамагъа етишсин учун, магъа нечик буса да бир дин къуллукъчуну ишин бер хари“, – деп ялбаражакъ».

3

Раббибиз Шамуйылгъа чакъырыв эте

3^1Яш чагъындагъы Шамуйыл Элини ёлбашчылыгъы да булан Раббибизге къуллукъ этип тура. Шо гюнлер Раббибизни сёзю аз эшитиле болгъан; гьайран гёрюнюшлер де ончакъы кёп болмагъан+.

2Бир керен Эли оьзюню ятывунда ятып тура болгъан. Элини гёзлерини гёрегени шонча да осаллашгъан болгъан чы, ол гьаран гёре болгъан. 3Аллагьны чырагъы сёнюп битмеген болгъан. Шамуйыл буса Аллагьны ибадатханасында ятгъан болгъан. Шонда Аллагьны сандыгъы да болгъан. 4Раббибиз Шамуйылгъа чакъырыв эте, ол да:

– Мунаман мен, – деп жавап бере.

5Шамуйыл Элини ягъына чабып барып:

– Мунаман мен. Сен мени чакъырдынгмы? – дей.

Амма Эли:

– Мен сени чакъырмадым, къайт, барып ят, – дей.

Шамуйыл барып ята.

6Раббибиз огъар янгыдан:

– Шамуйыл! – деп чакъырыв эте.

Улан туруп, Элини ягъына гелип:

– Мунаман мен. Сен мени чакъырдынгмы? – дей.

– Уланым, – дей Эли, – мен сени чакъырмадым, къайт, барып юхлама ят, – дей.

7Шамуйыл гьалиге Раббибизни тавушун танып битмеген болгъан: огъар Раббибизни сёзю ачылып битмеген болгъан. 8Раббибиз Шамуйылгъа уьчюнчю керен чакъырыв эте, ол да туруп, Элини ягъына да гелип:

– Мунаман мен. Сен мени чакъырдынгмы? – дей.

Шо заман Эли яшгъа Раббибиз чакъырыв этегенни англай. 9Ол Шамуйылгъа булай дей:

– Барып ят, эгер де Ол сагъа дагъы да чакъырыв этсе: «Айт чы, Раббим, къулунг Сагъа тынглайман», – дерсен.

Шамуйыл барып оьзюню еринде ята. 10Раббибиз шо ерге гелип токътап, биринчи, экинчи гезиклерде йимик:

– Шамуйыл! Шамуйыл! – деп чакъырыв эте.

Шо заман Шамуйыл:

– Айт чы, къулунг Сагъа тынглайман, – дей.

11Раббибиз де Шамуйылгъа булай дей:

– Мен Исрайылда бир иш этме тураман чы, гьатта шону гьакъында ким эшитсе, ону къулакълары зангырлап гетежек+. 12Шо заман Мен Элини агьлюсюне байлавлу айтгъан бары да затларымны башындан ахырына ерли яшавгъа чыгъаражакъман. 13Мен огъар оьзю де билеген гюнагьы саялы агьлюсюн гьар даимге такъсырлажакъман деп айтгъан эдим чи. Элини уланлары Аллагьгъа къаршы иш гёрдюлер чи дагъы, ол буса авлетлерин енгме къарамады. 14Шо саялы Мен Элини тухумуна ант этемен: Элини тухумуну бу айыбы бир заманда да Аллагь учун этилеген къурбанлыкъ неде савгъат булан чайылмажакъ.

15Шамуйыл эртен болгъанча ятып тура, сонг ол Раббибизни уьюню эшиклерин ача. Ол Элиге оьзю гёрген гьайран гёрюнюшню билдирме тартына, 16амма Эли ону чакъырып:

– Шамуйыл, уланым, – дей.

Шамуйыл:

– Мунаман мен, – деп жаваплана.

17– Ол сагъа не деп айтды? – деп сорай Эли. – Менден яшырма. Эгер де Аллагь сагъа айтгъан затлардан бирисин сама да яшырып къойсанг, Ол сени къатты кюйде такъсырлажакъ.

18Шамуйыл огъар бир затны да яшырмай хабарлай. Шо заман Эли:

– Ол Раббибиздир; Оьзю тийишли гёреген кюйде этсин дагъы, – деп къоя+.

19Раббибиз гьаман Шамуйыл булан бола; улан оьсгенде, ону бир сёзюн де яшавгъа чыгъармай къоймай+. 20Бютюн Исрайыл – Дандан тутуп Беершебагъа ерли – Шамуйыл Раббибизни гьакъ герти пайхаммары экенлигине мюкюр бола. 21Раббибиз Шилода гёрюне тура ва шондан сонг Ол Шамуйылгъа Оьзюню сёзюнден таба ачыла.

4

4^1Шамуйылны сёзлери бютюн Исрайылгъа бакъдырылгъан болгъан.

Сандыкъ пилистимлилени къолуна тюше

Шо заман исрайыллылар пилистимлилер[*] булан дав этмек учун чыгъалар. Исрайыллылар Эбен-Езер деген шагьарны къырыйында, пилистимлилер буса Апек деген шагьарны къырыйында къонушалар. 2Пилистимлилер исрайыллылагъа къаршы оьз гючлерин салалар. Ябушувда дёрт мингге ювукъ адамны да оьлтюрюп, олар исрайыллылардан оьр чыгъалар. 3Асгерлер къонушуна къайтгъанда, Исрайылны тамазалары булай деп сорайлар:

– Неге Раббибиз бизин бугюн пилистимлилерден тюп болма къойду? Гелигиз, биз Шилодан Раббибизни разилешив сандыгъын гелтирейик. Шо сандыкъ бизин булан да болуп, душманланы къолундан къутгъарсын.

4Халкъ бир нече адамны Шилогъа йибере, олар да карублагъа да минип олтургъан Къудратланы Раббисини разилешив сандыгъын гелтирелер. Элини Гьопни ва Пинегьас деген эки уланы буса сандыкъны да алып гелелер+.

5Раббибизни разилешив сандыгъын исрайыллыланы къонушуна гелтиргенде, олар бары да шолай бек къычыра чы, гьатта ер юзю оькюрюп гете. 6Шо къычырыкъланы эшитген пилистимлилер:

– Ягьудилени къонушундагъы бу къычырыкълар недир? – деп сорайлар.

Къонушгъа Раббибизни разилешив сандыгъы гелтирилгенни англагъанда, 7пилистимлилеге къоркъув тюше.

– Оланы къонушуна Аллагь гелген, – дейлер олар. – Адаршай болсун бизге! Шулай зат гьали болгъунча бир заманда да болмагъан. 8Адаршай болсун бизге! Ким къутгъарып болур экен бизин О зор гючлю Аллагьдан? Ол чу мисрилилени дангылда гьар тюрлю такъсырлагъа тарытгъан Аллагь. 9Къатып туругъуз, пилистимлилер! Сизге ягьудилилер къуллар болгъаны йимик, сиз де олагъа къуллар болмас учун, бюдюремей туругъуз! Къатып туругъуз, ябушугъуз!

10Пилистимлилер ябушалар, исрайыллылар да утдуруп, тюп болалар. Олар бары да оьз чатырларына багъып къачалар. Исрайыллылар отуз минг яяв асгерин тас этелер. 11Аллагьны сандыгъы душманны къолуна тюше, Элини Гьопни ва Пинегьас деген эки уланы буса оьле+.

Элини уьюндеги оьлюм

12Тап шо гюн бир буньяминли[*] дав юрюлюп турагъан ерден къачып, Шилогъа геле. Ону опуракълары йыртылып пара-пара, башы буса чанггъа батгъан болгъан. 13Ол гелгенде, Эли ёл ягъада да олтуруп къаравуллап тура болгъан, неге тюгюл де ону юреги Аллагьны сандыгъы булан байлавлу болуп парахат болмагъан. Шо адам шагьаргъа да гирип, болгъан ишни хабарлагъанда, бютюн шагьар оькюрюп йибере. 14Оькюрювню эшитген Эли:

– Бу не къавгъадыр? – деп сорай.

Шо адам Элини ягъына гелме алгъасай. 15Элиге токъсан сегиз йыл бола болгъан ва ону гёзлери шонча да къайтгъан болгъан чы, гьатта ол гёрме де гёрмей болгъан+. 16Ол Элиге:

– Мен янгы дав юрюлюп турагъан ерден гелип тураман; мен шондан бугюн къачдым, – дей.

Эли:

– Не болгъан, уланым? – деп сорай.

17Чавуш:

– Исрайыллылар пилистимлилени алдына да тюшюп къачдылар, кёп асгер къырылды. Сени Гьопни ва Пинегьас деген эки де уланынг оьлдю, Аллагьны сандыгъы буса душманны къолуна тюшдю, – деп жавап бере.

18Чавуш Аллагьны сандыгъыны атын тутгъанда, Эли, къапу алда оьзю олтургъан хасиден авуп, йыгъылып къала. Элини бойну сюеги де сынып, оьлюп къала, неге тюгюл де ол къарт ва авур къаркъаралы болгъан. Ол Исрайылда къыркъ йыл башчы болгъан. 19Элини гелини, Пинегьасны къатыны, шо вакътиде айлы болгъан ва ончакъы узакъ къалмай яш тапма тарыкъ болгъан. Аллагьны сандыгъы душманны къолуна тюшгенни, къайнатасы да, эри де оьлгенни эшитгенде, ол авуртмакълыкъдан бюкленип къала, неге тюгюл де ону тулгъакъ тута ва ол яш таба. 20Элини гелини жан берегенде, огъар къуллукъ этеген къатынлар:

– Къоркъма, сен улан тапдынг, – дейлер.

Амма ол бир затгъа да жавап бермей ва бир затгъа да тергев бакъдырмай+. 21Анасы уланына: «Макътавлукъ Исрайылгъа арт берди», – дей туруп, Икабот[*] деп ат къоя, неге тюгюл де Аллагьны сандыгъы душманны къолуна тюшген, къайнатасы да, эри де буса оьлген болгъанлар. 22Ол булай дей:

– Макътавлукъ Исрайылгъа арт берди, неге тюгюл де Аллагьны сандыгъы душманны къолуна тюшдю+.

5

Сандыкъ пилистимлилени къолунда

5^1Пилистимлилер Аллагьны сандыгъына ес болгъан сонг, шону Эбен-Езерден Ашдотгъа алып гелелер. 2Сонг пилистимлилер сандыкъны оьзлени инг аслу аллагьы болгъан Дагъонну ибадатханасына гелтирелер ва Дагъонну къырыйына салалар. 3Артындагъы гюн Ашдотну адамлары эртен тез тургъанда, Дагъон авуп, бети де ерге къапланып, Раббибизни сандыгъыны алдында табула! Олар Дагъонну гётерип, къайтып алдагъы ерине сала. 4Амма олар артындагъы гюн эртен тургъанда, Дагъон къайтып Раббибизни алдында бети де ерге къапланып табула! Дагъонну башы да къоллары да сынып, посагъада ташланып бола, ону янгыз къаркъарасы сав къалып табула. 5Муна шо саялы бугюнлеге ерли де не Дагъонну къуллукъчулары, Ашдотда ибадатханагъа гирегенлер Дагъон авгъан посагъагъа аякъ басмайлар.

6Раббибиз Ашдотну ва ону айланасындагъы халкъны тарчыкълыкъгъа салып, къаркъараларын жужукалардан толтуруп, къатты кюйде такъсырлай. 7Ашдотну халкъы болуп турагъан бу ишлени гёргенде:

– Исрайыллыланы Аллагьыны сандыгъы мунда турма тюшмей, неге тюгюл де оланы Аллагьыны къазапланыву оьзюбюз учун да, бизин аллагьыбыз Дагъон учун да къоркъунчлу, – дей.

8Ашдотлулар, пилистимлилени бары да ёлбашчыларын да жыйып, олагъа:

– Исрайыллыланы Аллагьыны сандыгъына не этейик? – деп сорайлар.

Гат деген шагьарны халкъы:

– Исрайылны Аллагьыны сандыгъы Гатгъа бакъдырылсын, – деп жавап бере.

Шолай Исрайылны Аллагьыны сандыгъын Гатгъа бакъдыралар. 9Амма олар сандыкъны Гатгъа йибергенде, Раббибизни къазапланыву шо шагьаргъа да къаршы бакъдырыла, ону халкъына уллу къоркъунчлар гелтире. Ол шагьарны халкъыны – яшы, къарты булан – къаркъараларын жужукалардан толтуруп къоя. 10Олар да Аллагьны сандыгъын Экрон деген шагьаргъа йиберелер. Шону Экронгъа гийиреген вакътиде, шагьарны халкъы:

– Исрайылны Аллагьыны сандыгъын бизин оьзюбюзню де, бизин халкъыбызны да дагъытмакъ учун гелтиргенлер! – деп къычыралар.

11Экронлулар, пилистимлилени бары да ёлбашчыларын да жыйып, олагъа:

– Исрайылны Аллагьыны сандыгъын къайтара йиберигиз! Оьзюню ерине къайтсын, ёгъесе шо бизин оьзюбюзню де, бизин халкъыбызны да оьлюге тарытажакъ, – дейлер.

Шо шагьаргъа оьлюм гелип, зор къоркъунчгъа толтуруп къоя. Аллагьны шагьаргъа бакъгъан якъдагъы къазапланыву зор къоркъунчлу бола. 12Оьлмей къалгъанланы къаркъаралары да жужукалардан толуп къала, шагьарны оькюрювю кёклеге ерли чыгъып гете.

6

Сандыкъ Исрайылгъа къайта

6^1Аллагьны сандыгъы пилистимлилени топурагъында етти ай тургъан сонг, 2пилистимлилер, оьзлени ибадатханаларыны къуллукъчуларын да, палчыларын да чакъырып:

– Аллагьны сандыгъына не этейик? Айтыгъыз чы, шону оьз ерине нечик къайтарайыкъ? – деп сорай.

3Олар:

– Эгер де исрайыллыланы Аллагьыны сандыгъын къайтарма сюе бусагъыз, сиз Огъар савгъат бермесегиз, тёлев къурбаныгъызны этмесегиз ярамай. Шо заман сиз сав болуп къалажакъсыз ва Аллагьны сизге бакъгъан якъдагъы къазапланыву неге асталашмай тургъанын билежексиз, – деп жавап берелер+.

4Пилистимлилер:

– Огъар нечик тёлев къурбан этейик? – деп сорайлар.

Олар булай жавап берелер:

– Пилистимлилени башчыларыны санавуна гёре жужукаланы беш алтын гёрюнюшюн ва беш алтын чычкъанны этигиз, неге тюгюл де сизин уьстюгюзге де, башчыларыгъызны уьстюне де бир йимик балагь тюшдю чю дагъы. 5Уьлкени дагъытып турагъан жужукаланы да, чычкъанланы да гёрюнюшлерин этигиз ва исрайыллыланы Аллагьын сыйлагъыз. Балики, Ону сизге, сизин аллагьларыгъызгъа, топурагъыгъызгъа бакъгъан якъдагъы къазапланыву асталашып къалар. 6Сизге негер тарыкъдыр мисрилилердей, пиръавундай юреклеригизни оьчлю этмеге? Исрайыллыланы Аллагьы олагъа вагьши кюйде янашды чы. Шо заман исрайыллылар оьз ёлу булан барсын деп, мисрилилер оланы йиберип къоймадымы дагъы+? 7Гьасили, янгы къозлагъан, бир де егилмеген эки сыйыр булангъы янгы арбаны гьазирлерсиз. Сыйырланы арбагъа егерсиз, бузавларын буса олардан айырып, бегитип къоярсыз+. 8Раббибизни сандыгъын алып, арбагъа саларсыз, Огъар тёлев къурбан гьисапда этген алтын гёрюнюшлеригизни буса сандыкъны къырыйында бир къутукъгъа салып къоярсыз. Арбаны ёлгъа саларсыз, 9амма артындан тергеп турарсыз. Эгер де сыйырлар оьз топурагъына, Бет-Шемешге багъып юрюсе, шо уллу балагьны уьстюгюзге Раббибиз тюшюрген болур. Амма эгер де олар шолай юрюмесе, балагь бизге Ондан гелмегенин, бизге болгъан затлар иннемей болуп къалгъанын билербиз.

10Пилистимлилер шолай этме де этелер. Шолай эки сыйырны да алып, оланы арбагъа егелер, бузавларын буса бегитип къоялар. 11Арбагъа Аллагьны сандыгъы булан бирче ичинде алтын чычкъанлар да, жужукаланы гёрюнюшлери де булангъы къутукъну салалар. 12Шондан сонг сыйырлар тувра Бет-Шемешге багъып юрюйлер. Олар бир ёл булан юрюп туралар ва къуру мангыра туруп, не онггъа, не солгъа бурулмайлар. Пилистимлилени башчылары оланы арты булан тап Бет-Шемеш булангъы дазугъа ерли юрюп туралар.

13Бет-Шемешни халкъы буса авлакъда будай оруп тура болгъан. Олар къарап, сандыкъны гёрелер ва сююнюп йиберелер. 14Арба Бет-Шемешдеги Иса деген адамны авлагъына гелип, шонда бир уллу ташны ягъында токътай. Адамлар арбаны бузуп, агъачгъа пайдаландыралар, сыйырланы буса яллатып Раббибизге къурбан этелер. 15Левилилер Раббибизни сандыгъын ва ичинде алтын гёрюнюшлери де булангъы къутукъну тюшюрюп, шоланы уллу ташны уьстюне салалар. Тап шо гюн Бет-Шемешни халкъы яллатып къурбанлар этелер ва Раббибизге къурбанлар этелер. 16Пилистимлилени беш башчысы бу затланы барысын да гёрюп туралар ва тап шо гюн Экронгъа къайталар

17Пилистимлилер алтын жужукаланы Раббибизге тёлев къурбан гьисапда Ашдот, Газа, Ашкелон, Гат ва Экрон учун гьарисине бирерни йиберелер. 18Алтын чычкъанланы санаву буса пилистимлилени башчыларына таби болагъан шагьарланы санаву булан рас геле болгъан. Шо шагьарлар айланасында дагъы да адамлар яшайгъан ерлери булангъы беклешген шагьарлар болгъан. Оьзюню уьстюне Раббибизни сандыгъы салынгъан уллу таш Бет-Шемешдеги Исаны авлагъында болгъан ишлени шагьаты гьисапда бугюнлеге ерли де бар.

19Оьзюню сандыгъыны ичине къарагъаны саялы, Раббибиз Бет-Шемешни бир-бир адамларын такъсырлай ва олардан элли минг етмиш адамны оьлтюре. Адамлар Раббибиз оьзлеге этген авур ишлеге байлавлу болуп йылай болгъанлар+. 20Бет-Шемешни халкъы:

– Шо сыйлы Аллагь болгъан Раббибиз бар ерде кимдир токътап туруп болагъан? Мундан къайда алып барайыкъ сандыкъны? – деп сорайлар.

21Олар Къырыят-Егьарим деген шагьарны халкъына: «Пилистимлилер Раббибизни сандыгъын къайтарды. Гелигиз, алыгъыз шону оьзюгюзге», – дейген хабар да булан чавушларын йиберелер.

7

7^1Къырыят-Егьаримни адамлары гелип, Раббибизни сандыгъын алалар. Олар сандыкъны Абинадап деген адамны тёбеде ерлешген уьюне гелтирелер ва ону уланы Эльазаргъа сакълап турма тапшуралар+.

Пилистимлилер Миспада тюп болалар

2Узакъ заман, йигирма йылны узагъында, сандыкъ Къырыят-Егьаримде къалып тура, Исрайылны бютюн халкъы йылап Раббибизни ахтарып тура. 3Шамуйыл Исрайылны бютюн халкъына булай дей:

– Эгер де сиз Раббибизни гьакъ юрекден ахтара бусагъыз, ят халкъланы аллагьларын ва Астарталаны ташлагъыз, юреклеригизни Раббибизге бакъдырыгъыз, янгыз Огъар къуллукъ этигиз, Ол да сизин пилистимлилерден къутгъарар+.

4Исрайыллылар да оьзлени Баалларын ва Астарталарын ташлап, янгыз Раббибизге къуллукъ этме башлайлар. 5Шо заман Шамуйыл:

– Бютюн Исрайылны халкъын Миспагъа[*] жыйыгъыз, мен Раббибизден сизин учун тилев этежекмен, – дей.

6Исрайыллылар, Миспа шагьаргъа да жыйылып, чомуп сув алып, шону Раббибизни алдында тёгюп тербейлер. Шо гюн олар ораза да тутуп ва товбагъа да тюшюп:

– Биз Раббибизге къаршы гюнагь иш этдик, – дейлер.

Шамуйыл Исрайылны Миспадагъы башчысы болгъан+. 7Пилистимлилер исрайыллыланы Миспагъа жыйылгъанын эшитгенде, оланы башчылары Исрайылгъа къаршы чыгъалар. Шону билгенде, исрайыллылар къоркъуп йиберелер. 8Олар Шамуйылгъа:

– Раббибиз бизин пилистимлилерден азат этсин деп, бизин учун Ону атын тутуп бир токътавсуз чакъырыв этип тур чу.

9Шо заман Шамуйыл сют ичеген къозуну ала, ону яллатып, Раббибизге къурбан эте. Шамуйыл Исрайыл учун Рабибизни атын тутуп чакъырыв эте, Раббибиз де Огъар жавап къайтара+.

10Шамуйыл яллатып къурбан этегенде, пилистимлилер Исрайылгъа чапгъын этмек учун ювукъ гелелер. Амма бу гезик Раббибиз пилистимлилеге бек гючлю кёк кёкюрев йиберип, олагъа шолай къоркъув бере чи, натижада исрайыллылар оланы тозуп пата-пурхун чыгъарып къоя+. 11Исрайылны эргишилери Миспадан чыгъып, пилистимлилени артындан тюшелер ва оланы Бет-Къар дейген ерни къырыйрына ерли оьлтюре юрюйлер.

12Шо заман Шамуйыл бир ташны да алып, шону Миспаны ва Шенни арасына сала. Шамуйыл: «Раббибиз шу ерге ерли бизге кёмек этип турду», – деп де айтып, шо ташгъа Эбен-Езер[*] деп къоя+. 13Шолай пилистимлилер тюп болалар ва исрайыллыланы топурагъына дагъы сугъулмайлар.

Шамуйыл сав чакъы Раббибиз пилистимлилени такъсырлап тура. 14Экрондан тутуп Гатгъа ерли пилистимлилер Исрайылдан чыгъарып алгъан шагьарлар огъар къайталар. Исрайыл пилистимлилени гьакимлигинден ювукъдагъы топуракъланы да азат эте. Исрайыллыланы ва аморлуланы арасында парахатлыкъ бола.

15Шамуйыл бютюн оьмюрю Исрайылгъа башчы болгъан кююнде тура. 16Йылдан-йылгъа ол Бет-Элни, Гилгалны[*] ва Миспаны айланып чыгъып, бары да ерде Исрайылгъа башчылыкъ этип тура. 17Амма Шамуйыл гьар заман оьзюню уью бар Рамагъа къайта ва шонда да Исрайылгъа гьакъыллы кюйде башчылыкъ этип тура. Тап шонда ол Раббибизге къурбан этеген ерни къура.

8

Халкъ оьзлеге пача талап эте

8^1Шамуйыл къарт болгъанда, Исрайылгъа башчылар этип оьзюню эки уланын белгилей. 2Ону уллусу уланыны аты Ёэл, гиччисиники буса Абия болгъан. Олар Беершебада тура болгъан. 3Амма Шамуйылны уланлары атасыны ёлу булан юрюмей болгъан. Олар гьарам ёл булан къазанмакъны гьайында болгъанлар, урушбат алып, тюз дуванны терс этип юрюгенлер+.

4Исрайылны бары да тамазалары бирче жыйылып, Рамагъа Шамуйылны ягъына гелелер. 5Олар Шамуйылгъа булай дейлер:

– Сен къарт болгъансан, уланларынг буса сени ёлунг булан юрюмейлер. Бизин алып юрюсюн учун, уьстюбюзге бир пачаны белгиле чи. Оьзге халкъларда йимик болсун бизде де+.

6Амма оланы: «Бизин алып юрюсюн учун, уьстюбюзге бир пачаны белгиле чи», – деген сёзлери Шамуйылны кепине гелмей. Ол Раббибизге дуа эте, 7Раббибиз де огъар булай дей:

– Халкъ айтагъан бары да затгъа тынгла. Олар сени тюгюл, оьзлени Пачасы гьисапда Мени гери урдулар. 8Мен оланы Мисриден чыгъаргъан гюнден тутуп бугюнлеге ерли олар Мени де къоюп, башгъа аллагьлагъа къуллукъ этелер. Тап шо кюйде гьали олар сагъа да этип туралар. 9Гьасили, олагъа тынгла, амма олагъа башчылыкъ этежек пача не этежегин къатты кюйде буварып етишдир.

10Шамуйыл оьзюнден пача талап этеген халкъгъа Раббибизни бары да сёзлерин етишдирип бере. 11Ол булай дей:

– Сизин уьстюгюзде пача болуп олтургъан адам сизге шулай ёлбашчылыкъ этежек: ол, уланларыгъызны алып йиберип, оьзюню дав арбалы, атлы асгерлерине къуллукъ этме йибережек, бирлери буса ону арбаларын узатып юрюжеклер+. 12Бирлерин ол минг асгерни башы, бирлерин буса элли асгерни башы этип белгилежек. Бирлерине ол оьзюню топурагъын сюрмекни, башгъаларына буса дав савутлар ва дав арбаларына тийишли алатлар онгармакъны буюражакъ. 13Ол, къызларыгъыз атир ийислер онгарсын, аш этсин, экмек биширсин деп, оланы сизден чыгъарып алажакъ. 14Ол, инг тизив топуракъларыгъызны, юзюмлюклеригизни, зайтун терекли орманларыгъызны алып, оьзюню къулларына бережек+. 15Ол, будайыгъыздан ва юзюмюгюзден он пайдан бир пайын алып, оьзюню ювукъларына ва къулларына бережек. 16Сизин къулларыгъызны, къаравашларыгъызны, уланларыгъызны ва эшеклеригизни ол оьзюне алажакъ. 17Ол эчки-къойларыгъыздан он пайдан бир пайын алажакъ, оьзюгюз буса огъар къуллар болуп токътажакъсыз. 18Шо гюн етип гелгенде, сиз танглагъан пачагъыздан оьзюгюзню азат этсин деп дуа этежексиз, амма Раббибиз сизге жавапланмажакъ+.

19Амма халкъ Шамуйылгъа тынгламай.

– Ёкъ! – дейлер олар. – Биз уьстюбюзде пача болгъанны сюебиз. 20Шо заман биз оьзге бары да халкълар йимик яшама башлажакъбыз: пача бизге башчылыкъ этип туражакъ, алдыбызгъа да тюшюп, давларыбызны юрютюп туражакъ.

21Халкъ айтгъан сёзлени барын да эшитип, Шамуйыл шоланы Раббибизни алдында такрарлап бере. 22Раббибиз:

– Олагъа тынгла, пача белгиле олагъа, – дей.

Шо заман Шамуйыл исрайыллылагъа:

– Гьаригиз оьзюгюзню шагьарыгъызгъа барыгъыз, – дей.

9

9^1Буньяминни къавумундан Киш деген бир белгили адам болгъан. Ол Серорну уланы Абийилни уланы болгъан. Серор Бекоратны уланы болгъан. Бекорат Апиагьны уланы, Буньяминни къавумундан болгъан+. 2Кишни Шаул деген уланы болгъан. Ол исбайы улан болгъан, исрайыллыланы арасында ондан исбайысы болмагъан. Шаул бары да исрайыллылардан бир къарышгъа бийик болгъан.

3Бир керен Шаулну атасы Кишни тиши эшеклери тас болуп къала. Киш уланына:

– Оьзюнг булан бир къулну да алып, барып эшеклени излеп гел, – дей.

4Къулу да булан бирче олар Эпрайимни тав бойларындан ва Шалишни топурагъындан эшеклени излеп айланалар, тек табып болмайлар. Олар Шаалимни топурагъындан айланып чыгъалар, амма эшеклер шонда да табулмай. Сонг Буньяминни бютюн топурагъындан айланып чыгъалар, амма эшеклер табулмай+. 5Олар Суп деген топуракъгъа етгенде, Шаул оьзю булангъы къулуна:

– Гел, биз къайтып къалайыкъ, ёгъесе атам эшеклени унутуп, бизге байлавлу болуп рагьатсызланма башлажакъ, – дей.

6Амма къулу булай дей:

– Тынгла гьали, бу шагьарда Аллагь йиберген бир адам бар. Ону бек абуру бар, шо айтгъан бары да зат болуп чыгъа. Гел, биз шонда барайыкъ. Балики, шо адам бизге ёл гёрсетип берер+.

7Шаул къулуна:

– Эгер биз шонда барып йиберсек, шо адамгъа не берербиз? Дорбаларыбыздагъы ашыбыз битген. Аллагьны адамына берер йимик савгъатыбыз да ёкъ. Небиз бар бизин? – дей.

8Къулу къайтып Шаулгъа:

– Тынгла гьали, мени бир гиччирек гюмюш гесегим бар. Мен шону Аллагь йиберген адамгъа берермен, ол да бизге ёл гёрсетип берер, – деп жавап бере.

9(Алдынгъы девюрлерде, эгер де бирев Аллагьгъа бир затны сорама бара болгъан буса, ол: «Муъжизатлы адамны ягъына барайыкъ», – дей болгъан, неге тюгюл де бугюнлерде оьзлеге пайхаммарлар деп айтылагъанлагъа алдынгъы девюрлерде муъжизатлы адамлар деп айтыла болгъан.)

10– Яхшы, – дей Шаул къулуна. – Барайыкъ.

Олар да Аллагь йиберген адам бар шагьаргъа багъып тербенелер. 11Тёбеде ерлешген шагьаргъа багъып гётериле турагъанда, олар сувгъа барагъан къызлагъа къаршылашып къала ва олагъа:

– Мунда муъжизатлы адам бармы? – деп сорай?

12– Бар, – деп жавап бере къызлар. – Сиз тюз барасыз. Алгъасап йиберигиз, ол шагьаргъа янгы гелип тура, неге тюгюл де бугюн – бийикликдеги сыйлы ерде халкъ къурбан соягъан гюн+. 13Сиз шагьаргъа гиргенде, ону табажакъсыз. Ол сыйлы ерге ашама гётерилгенче алгъасагъыз. Ол гелмей туруп, халкъ ашама башламажакъ, неге тюгюл де ол къурбанны шабагьатлама герек; шондан сонг чакъырылгъанлар ашама гиришежеклер. Барыгъыз, сиз шо адамны табып болажакъсыз.

14Олар шагьаргъа гётерилелер. Буланы алдына бийикликдеги сыйлы ерге багъып барагъан Шамуйыл чыгъа.

15Шаул гелгинче бир гюн алдын буса Раббибиз Шамуйылгъа булай затны ачыкъ этген болгъан: 16«Тангала, ювукъ гьисапда шу вакътиде, Мен сени ягъынга Буньяминни топурагъындан бир адамны йибережекмен. Башына зайтун май да сюртюп, огъар Меники болгъан Исрайылны халкъыны пачасы болмакъны тапшур. Ол Мени халкъымны пилистимлилерден азат этежек. Мен Оьз халкъыма рагьмулу болдум, неге тюгюл де Мен ону къычырагъанын эшитдим»+.

17Шамуйыл Шаулну гёргенде, Раббибиз огъар:

– Муна Мен сагъа оьзюню гьакъында айтгъан адам. Ол Мени халкъыма башчылыкъ этежек, – дей.

18Шаул, къапу алдагъы Шамуйылны ягъына гелип:

– Айтсана магъа, муъжизатлы адамны уью къайдадыр? – деп сорай.

19– Шо адам менмен, – деп жавап бере Шамуйыл. – Мени алдым булан сыйлы ерге багъып гётерил, неге тюгюл де сен бугюн мени булан болажакъсан, эртен болгъанда буса, мен сени йибережекмен ва сагъа юрегингдеги бары да затны айтып бережекмен. 20Уьч гюн алда тас этген эшеклени гьакъында буса ойлашма, парахат бол; олар табулду. Кимникидир дагъы гьали Исрайылны бары да байлыкълары?! Сеники де, сени тухумунгнуки де чи!

21– Амма мен Исрайылны инг де гиччи къавуму болгъан Буньяминникинден тюгюлменми дагъы, – деп жавап бере Шаул, – мени тухумум Буньяминни бары да къавумларындан ахырынчысы тюгюлмю дагъы? Несине айтасан дагъы магъа шолай затны?

22Шамуйыл Шаулну ва ону къулун ашайгъан ерге багъып узатып, оланы чакъырылгъан отузгъа ювукъ адамны алдында тёрге чыгъарып олтурта. 23Шамуйыл ашбазгъа:

– Мен сагъа артгъа къоярсан деп айтып берген эт гесекни гелтир, – дей.

24Ашбаз, савлай бутну да гелтирип[*], Шаулну алдына сала. Шамуйыл:

– Муна бу сагъа деп сакълангъан зат. Аша, бу сен къонакълар булан бирче ашап болсун деп, иш этип артгъа салынгъан ери эди, – дей.

Шо гюн Шаул да Шамуйыл булан бирче тюш ашны ашай.

25Олар сыйлы ерден шагьаргъа багъып тюшгенде, Шамуйыл оьзюню уьюню къалкъысында Шаул булан хабарлап тербей.

26Олар эртен тез туралар. Шамуйыл танг булан къалкъыдагъы Шаулгъа:

– Онгарыл, мен сени ёлгъа узатажакъман, – деп къычыра.

Шаул онгарылып, Шамуйыл булан бирче уьйден чыгъа. 27Олар шагьарны ягъасына багъып тюшеген вакътини ичинде Шамуйыл Шаулгъа:

– Къулунга айт, ол алдыбыз булан юрюсюн, ол алгъа чыгъып гетсин, – амма оьзюнг мунда токътап тур, мен де сагъа Аллагь айтгъан затны ачыкъ этейим, – дей.

10

Шамуйыл Шаулну башына зайтун май сюрте

10^1Сонг Шамуйыл ичинде зайтун майы да булангъы савутну да алып, майны Шаулну башына тёге, ону оьбе ва булай дей:

– Раббибиз сени Оьзюню еслигини башчысы этди+. 2Сен бугюн мени ягъымдан гетген сонг, Буньямин булан дазудагъы Селсагьда Рагьилни къабурундан бираз ариде эки эргишиге къаршы болажакъсан. Олар сагъа булай дежек: «Сен излей чыкъгъан тиши эшеклер табулду. Атанг буса гьали оланы гьакъында ойлашмай, ону юреги сагъа байлавлу парахат тюгюл. Ол: „Уланыма не болгъан экен?“ – деп сорай.»+

3Шондан таба сен Табордагъы уллу терекни ягъына етишгенче, ари барып турарсан. Шонда сени Бет-Элде Аллагьгъа ибадат этмек учун барагъан уьч эргиши къаршылажакъ. Оланы бирисини уьч улагъы, башгъасыны уьч экмеги, уьчюнчюсюню буса ичинде чагъыры булангъы тулугъу болажакъ. 4Олар сени булан саламлашып, сагъа эки экмек бережек. Сен олардан шо экмеклени аларсан.

5Шондан сонг сен Аллагьны тёбесине багъып барарсан. Шонда пилистимлилени къаравул этеген ери болажакъ. Шагьаргъа ювукълашып, сен бийикликдеги сыйлы ерден тюшюп гелеген халват гьалындагъы пайхаммарланы гёрежексен. Оланы алды булан къомуз, теп, зурнай ва чунгур согъуп юрюйгенлер болажакъ. 6Сени уьстюнге Раббибизни Ругьу тюшежек, сен де гележекни алданокъ билдиреген ва башгъа адам болуп токътажакъсан. 7Шу гьайран ишлер яшавгъа чыкъгъанда, къолунг бажарагъан бары да затны этип юрюрсен, неге тюгюл де Аллагь сени булан болур. 8Алдым булан Гилгалгъа багъып тюшерсен. Яллатып этилеген къурбанланы ва ярашывлукъ къурбанларын этмек учун, мен сени янынга тюшмей къалмажакъман. Амма мен сени ягъынга гелип, сагъа не этмекни айтгъанча, етти гюн токътап турарсан.

Шаул пайхаммарланы арасында

9Шаул Шамуйылны ягъындан гетмеге деп бурулгъанда, Аллагь ону юрегин алышдыра ва шо гюн бары да гьайран ишлер яшавгъа чыгъа. 10Шаул къуллукъчусу булан тёбеге багъып гелгенде, оланы юрюп барагъан пайхаммарлар къаршылай. Шаулну уьстюне Аллагьны Ругьу тюше, ол да олар булан бирче халватгъа тюше+. 11Шаулну бары да танышлары ол пайхаммарлар булан бирче халватгъа тюшгенин гёргенде, бир-бирине:

– Кишни уланына не болуп къалгъан? Шаул да пайхаммарланы арасындамы? – деп сорайлар.

12Шонда яшайгъан бир адам:

– Бириси пайхаммарланы аталары кимлердир башгъа? – дей.

«Шаул да пайхаммарланы арасындамы?» – деген айтыв шолай яратылгъан+.

13Шаул халватдан чыкъгъан сонг, ол бийикликдеги сыйлы ерге багъып бара. 14Шаулну агъаву огъар ва ону къулуна:

– Сиз къайда эдигиз? – деп сорай.

– Эшеклени излей эдик, – деп жавап бере ол. – Амма оланы тапма бажарылмайгъанын англагъанда, биз Шамуйылны ягъына бардыкъ.

15Шаулну агъаву:

– Шамуйыл сени булан не гьакъда сёйлегенин хабарла гьали магъа, – дей.

16Шаул:

– Ол бизге эшеклер табулгъанын билдирди, – деп жавап бере.

Амма Шаул агъавуна Шамуйыл оьзлер булан пачалыкъ гьакимлигини гьакъында лакъыр этгенин айтмай.

Шаул пача бола

17Шамуйыл, Миспада Раббибизни алдына исрайыллыланы да жыйып, 18олагъа булай дей:

– Исрайылны Аллагьы болгъан Раббибиз булай айта: «Мен исрайыллыланы Мисриден чыгъарып, сизин Мисрини ва сизге зулму этеген бары да пачалыкъланы гьакимлигинден азат этдим». 19Амма сиз гьали оьзюгюзню бары да балагьлардан ва тарчыкълыкълардан къутгъарып турагъан Аллагьыгъызны гери уруп токътадыгъыз. Сиз: «Ёкъ, уьстюбюзге пача салыгъыз», – дейсиз. Гьасили, Раббибизни алдында оьзюгюзню къавумларыгъызгъа ва тухумларыгъызгъа гёре токътагъыз чы.

20Шамуйыл Исрайылны бары да къавумларына гелмекни буюра ва Буньяминни тухуму гёрсетиле. 21Шо заман ол Буньяминни къавумуна тухумларына гёре гелмекни буюра ва Матрини тухуму гёрсетиле. Сонг ол Матрини тухумуна бирерлетип гелмекни буюра ва Кишни уланы Шаул гёрсетиле. Амма ону излеме гиришгенде, табып болмайлар. 22Шо заман олар Раббибизге:

– Шо адам шунда гелдими? – деп сорайлар.

Раббибиз:

– Гелди, ол арбаланы биринде яшынгъан, – дей.

23Олар шонда чабып барып, Шаулну гелтирелер. Ол халкъны арасында эретургъанда, оьзгелерден бир къарышгъа бийик болуп чыгъа. 24Шамуйыл:

– Раббибиз сайлагъан адамны гёремисиз? Бютюн халкъны арасында огъар ошагъаны ёкъдур, – дей.

Халкъ:

– Яшасын пача! – деп къычырып йибере+.

25Шамуйыл халкъгъа пача гьакимлигини къанунларын англатып бере. Ол шоланы бир кагъызгъа да язып, Раббибизни алдына сала. Сонг Шамуйыл халкъны уьйлерине йибере+.

26Шаул да Гибагъа уьюне бара. Ону булан бирче оьзлени юреклерине Аллагь тийген къоччакъ адамлар да юрюй. 27Амма бир-бир питнечилер:

– Бу адам бизин нечик къутгъарып бола? – деп сёйлейлер.

Олар Шаулну гери уралар ва огъар савгъатлар гелтирмейлер. Амма Шаул пысып тура+.

11

Шаул Ябеш деген шагьарны къутгъара

11^1Аммунлу Нагьаш деген адам гелип, Гилатдагъы Ябеш деген шагьарны къуршавгъа ала. Ябешде турагъанланы бары да огъар:

– Бизин булан бирликде турма дыгъар эт, биз де сагъа таби болуп къаларбыз, – дейлер+.

2Амма аммунлу Нагьаш булай жавап бере:

– Мен сизин булан бирликде турма дыгъарны бир шарт булан этежекмен: гьаригизни онг гёзюгюзню чыгъаражакъман, шоллукъда бютюн Исрайылны биябур этежекмен.

3Ябешни тамазалары огъар:

– Бютюн Исрайылгъа чавушлар йиберип болсун учун, бизге етти гюн бер. Эгер де бизин къутгъармакъ учун бирев де гелмесе, оьзюбюз сагъа къолгъа гележекбиз, – дей.

4Чавушлар Гибагъа Шаулну ягъына гелип, халкъгъа бары затны хабарлагъанда, бютюн халкъ къычырып йылап йибере. 5Тап шо заман Шаул оьзюню оьгюзлери де булан авлакъдан къайтып геле болгъан. Ол:

– Халкъны не къыйыны бар? Ол неге йылай? – деп сорай.

Шо заман огъар Ябешни халкъы хабарлагъан затны айтып берелер.

6Шаул оланы сёзлерин эшитгенде, огъар Аллагьны Ругьу тюше ва ол ачувлана+. 7Шаул эки оьгюзню де алып, оланы гесек-гесегин чыгъарып, чавушлар булан бютюн Исрайылгъа йибере ва булай деп билдире:

– Шаул булан Шамуйылны артына тюшмеген гьар кимни оьгюзлерине де шулай болажакъ.

Раббибизден гелеген къоркъув халкъны къуршап ала, адамлар да биригип токътайлар. 8Шаул оланы Безек деген ерде тизгенде, Исрайылны эргишилерини санаву уьч юз минг, Ягьудиники буса отуз минг бола+.

9Олар чавушлагъа булай дей:

– Гилатдагъы Ябешде турагъанлагъа: «Тангала палан сагьатгъа, гюн къыздырма башлагъанда, сиз къутгъарылажакъсыз», – деп билдиригиз.

Чавушлар бу хабарны Ябешде турагъанлагъа билдиргенде, олар ругьланып йиберелер. 10Олар аммунлулагъа:

– Тангала биз сизин къолугъузгъа тюшежекбиз, сиз де оьзюгюз сюйген затны этме болажакъсыз, – дейлер.

11Артындагъы гюн Шаул оьзюню адамларын уьч бёлюкге пайлай. Ахырынчы къаравулну гечесинде олар аммунлуланы къонушуна гирип йиберип, гюнню къызыв сагьаты етгинче, оланы пата-пурхун чыгъаралар. Сав къалгъанлары да якъ-якъгъа чачылып гетелер, гьатта бирче къалгъан экевю де болмай.

Шаулну пачалыкъ гьакимлигини токъташыву

12Шондан сонг халкъ Шамуйылгъа булай дей:

– Бирлери: «Шаул бизге башчылыкъ этежекми дагъы?» – деп айта эди чи. Гелтиригиз шо адамланы ягъыбызгъа, оьлтюрейик оланы.

13Амма Шаул:

– Бугюн бирев де оьлтюрюлмежек, неге тюгюл де бугюн Раббибиз Исрайылны къутгъарды, – деп жавап бере.

14Шамуйыл да халкъгъа:

– Гилгалгъа барып, шонда пачаны гьакимлигин тасдыкълайыкъ, – дей+.

15Бютюн халкъ, Гилгалгъа барып, Раббибиз бар ерде Шаулну пача этип тасдыкълай. Шонда халкъ Раббибизни алдында ярашывлукъну къурбанларын этелер. Шонда Шаул бары да исрайыллылар булан яхшы кюйде шатланып ала.

12

Шамуйылны савболлашыв сёзю

12^1Шамуйыл Исрайылны халкъына булай деп сёйлей:

– Мен сиз айтгъан бары затда сизге тынглап иш гёрдюм ва уьстюгюзге пача салдым+. 2Гьали сизин башчыгъыз пачадыр. Мен бусам къарт болгъанман, башым да агъаргъан, амма мени уланларым мунда сизин булан. Жагьил йылларымдан тутуп бугюнлеге ерли мен сизге башчы болуп турдум. 3Мунаман мен. Раббибизни де, Ону танглагъаныны да алдында мени гьеч бир зат да сама да айыплап боламысыз? Кимни оьгюзюн алдым мен? Кимни эшегин алдым? Кимни алдатдым? Кимни къыйыкъсытдым? Кимден урушбат алып, шону булан гёзлеримни япдым? Магъа къаршы шагьатлыкъ этигиз чи, мен де къайтарып берейим сизден алгъанымны+.

4– Сен бизин не алдатмадынг, не къыйыкъсытмадынг, – деп, жавап берелер олар. – Сен биревден де бир зат да алмадынг.

5Шамуйыл олагъа:

– Сиз мени бир айыбымны да тапмагъаныгъызгъа Раббибиз шагьатдыр, Ону танглагъаны да бугюн шагьатдыр, – дей.

– Ол шагьатдыр, – дейлер исрайыллылар.

6Шо заман Шамуйыл халкъгъа:

– Муса булан Гьарунну сайлагъан ва сизин аталарыгъызны Мисриден чыгъаргъан Раббибиз шагьатдыр. 7Гьасили, шунда эретуругъуз чу, Раббибизни алдында мен сизин айыпгъа тартайым; Ол сизге де, сизин ата-бабаларыгъызгъа да этген яхшы ишлени эсигизге салайым.

8Якъуб Мисриге гелип, мисрилилер ону наслуларына зулму этме башлагъанда, олар Раббибизни атын тутуп кёмек тиледилер, Ол да Мусаны ва Гьарунну йиберди. Олар экевю де буса бизин ата-бабаларыбызны Мисриден чыгъарып, шунда ерлешдирдилер+.

9Амма олар Раббибизни, Аллагьны унутуп токътадылар, Ол да ата-бабаларыбызны Гьасор деген шагьарыны асгерини башчысы Сисараны къолуна, пилистимлилени къолуна ва Муап пачаны къолуна берди. Олар буса ата-бабаларыбызгъа къаршы дав юрютдюлер. 10Олар Раббибизни атын тутуп, булай дедилер: «Биз гюнагь иш этдик. Раббибизни де къоюп, биз Бааллагъа ва Астарталагъа къуллукъ этип турдукъ. Амма гьали бизин душманлардан къутгъар чы, биз де Сагъа къуллукъ этип турарбыз». 11Шо заман Раббибиз Еруббаалны, Беданны, Иптагьны ва Шамуйылны йиберип, сиз аманлыкъда яшап къалсын деп, сизин къуршап алгъан душманларыгъыздан къутгъарды+.

12Амма сизин пачагъыз Аллагь экенине де къарамайлы, аммунлуланы пачасы Нагьаш сизге къаршы тербенгенин гёргенде, сиз магъа: «Ёкъ, бизге пача башчылыкъ этгенни сюебиз», – дедигиз+. 13Гьасили, мунагьана сизин оьзюгюз сайлагъан, оьзюню гьакъында сиз тилеген пачагъыз. 14Эгер де сиз Раббибизден къоркъуп, Огъар къуллукъ этип, Огъар тынглап юрюсегиз, Ону буйрукъларына къаршы башгётермесегиз, эгер де сиз де, сизге башчылыкъ этеген пачагъыз да Раббибизни, Аллагьыбызны арты булан юрюп турсагъыз – бек тизив болур! 15Амма эгер де сиз Раббибизге тынгламай, Ону буйрукъларына къаршы башгётерип юрюсегиз, Ол ата-бабаларыгъызгъа къаршы болгъаны йимик, сизге де къаршы болур+.

16Гьали эретуруп, Раббибиз сизин гёз алдыгъызда этежек зор ишге къарагъыз чы! 17Гьали будай оракъны вакътиси тюгюлмю дагъы? Амма мен Раббибизни атын тутуп чакъырыв этежекмен чи, Ол да кёклени кёкюретип, янгур явдуруп къояжакъ[*]. Шо заман сиз оьзюгюзге пача тилейгенде, Раббибизни гёз алдында нечик гюнагь иш этип къойгъаныгъызны англажакъсыз.

18Шамуйыл Раббибизни атын тутуп чакъырыв эте ва тап шо гюн Ол кёклени де кёкюретип, янгур явдуруп къоя. Бютюн халкъ Раббибизден ва Шамуйылдан къоркъуп ала.

19Бютюн халкъ Шамуйылгъа:

– Раббинге, сени Аллагьынга къулларынг оьлюп къалмасын деп дуа эт чи, неге тюгюл де оьзюбюзге пача тилеп, биз оьзге бары гюнагьларыбызгъа бирдагъы бир гюнагь къошуп токътадыкъ чы, – дей.

20– Къоркъмагъыз, – деп жавап бере Шамуйыл. – Сиз яман иш этдигиз, амма Раббибизни ёлундан тайышмай туругъуз, Огъар гьакъ юрекден къуллукъ этип туругъуз. 21Бир умпагьатсыз ялгъан аллагьланы артына да тюшюп, Раббибизни ёлундан тайышып къалмагъыз. Шолар сизге бир яхшылыкъ да этме, сизин якълама болмас, неге тюгюл де шолар бир зат да тюгюлдюр+. 22Оьзюню зор уллу аты учун Раббибиз Оьзюню халкъын гери урмас, неге тюгюл де Ол сизин Оьзюню халкъы этмекни тийишли гёрдю+. 23Мен буса, сизин учун дуа этегенимни токътатып, Раббибизни алдында гьеч гюнагь этмесмен. Мен сиз яхшы ва тюз ёлгъа тюшсюн деп насигьат этип туражакъман+. 24Сизге биргине-бир талап – Раббибизден къоркъуп, Огъар гьакъ юрекден герти кюйде къуллукъ этип туругъуз. Сизин учун Ол нечик зор уллу ишлер этип къойгъанны эсигизде сакълап туругъуз+. 25Амма эгер де сиз энниден сонг да яман ишлер этип юрюсегиз, оьзюгюз де, пачагъыз да дагъылып къалажакъсыз.

13

Пилистимлилер булан дав башлана

13^1Шаул пача болгъанда, огъар отуз йыл бола болгъан. Ол Исрайылгъа къыркъ эки йыл башчылыкъ этген.

2Шаул оьзюне асгер этип уьч минг адамны ала. Оланы эки минги оьзю булан Микмас шагьарда ва Бет-Элни тав бойларында бола, бир минги буса ону уланы Ёнатан булан Буньямин топурагъындагъы Гива шагьарда бола. Къалгъан халкъны буса Шаул уьйлерине йиберип къоя.

3Ёнатан пилистимлилени Гебадагъы къаравул этеген ерине чапгъын эте. Пилистимлилер шону гьакъында эшителер. Шо заман Шаул бютюн уьлкесинде сюр чалмагъа буйрукъ да берип:

– Ягьудилер эшитсин! – дей.

4Бютюн Исрайылны халкъы Шаул пилистимлилени къаравул этеген ерине чапгъын этген деген янгы хабарны эшите. Энни пилистимлилер Исрайылны гёрюп ярамайгъан болалар.

Халкъ Гилгалда Шаулгъа къошулмакъ учун чакъырыла.

5Пилистимлилер Исрайыл булан дав башлама гьазирлик гёрелер. Оланы уьч минг дав арбасы, алты минг дав арбачысы ва денгизни ягъасындагъы къайыр бюртюкню санаву чакъы асгери бола. Олар Бет-Авенни гюнчыгъыш боюнда Микмасда къонушуп токътайлар. 6Исрайыллылар оьзлеге къоркъунчлукъ гьал тувгъанын ва оьзлени гючлю кюйде къысып турагъанын гёргенде, анакълагъа, къалын оьсген отлагъа гирип, яр аралагъа, ойтанлагъа, къуюлагъа тюшюп яшыналар+. 7Ягьудилилени бирлери гьатта Урдунну ари ягъындагъы Гат топурагъына ва Гилатгъа чыгъып да гетелер.

Шаул тынгламай

Шаул Гилгалда къала. Ону булангъы бары да асгерлер къоркъмакълыгъындан къартыллап туралар. 8Ол Шамуйыл белгилеген етти гюн токътай. Шамуйыл буса Гилгалгъа гелип битмей, Шаулну адамлары да якъ-якъгъа чачылма башлай+. 9Шо заман Шаул:

– Яллатып этилеген къурбанлар ва ярашывлукъну къурбанлары учунгъу гьайванланы мени яныма гелтиригиз чи, – дей.

Оьзю Шаул яллатып къурбан эте.

10Ол къурбан этип битгендокъ, Шамуйыл гелип къала. Шаул ону булан саламлашмакъ учун алдына чыгъа.

11– Сен этген недир? – деп сорай Шамуйыл.

Шаул булай деп жавап бере:

– Адамлар якъ-якъгъа чачылып бара эдилер, сен де белгиленген заман гелип битмей эдинг, пилистимлилер буса Микмасгъа жыйылып тербей эдилер. Шоланы гёргенде, 12мен: «Гьали пилистимлилер магъа къаршы чыгъып, Гилгалгъа тюшежеклер, мен буса гьали де Раббибизден шабагьат да тилемегенмен», – деп ойлашдым. Шо саялы мен яллатып къурбан этме тарыкъман деп токъташдым.

13– Сен гьакъылсыз иш этип токътадынг, – дей Шамуйыл. – Сен оьзюнге Раббибиз, сени Аллагьынг, берген буйрукъланы кютмединг. Эгер де сен шолай этмеген эдинг буса, Ол Исрайылны уьстюндеги гьакимлигингни даимликге токъташдырып къояжакъ эди+. 14Амма гьали энниден сонг сени гьакимлигинг дагъы давам этилмежек. Раббибиз Оьзю тийишли гёреген адамны табып, ону Оьзюню халкъына башчы этип сайлады, неге тюгюл де сен Ону буйругъун кютмединг+.

15Сонг Шамуйыл Гилгалдан Буньяминни Гибасына багъып гётериле. Шаул оьзю булангъы адамланы янгыдан санап чыгъа, оланы санаву алты юзге ювукъ бола.

Савутсуз Исрайыл

16Пилистимлилер Микмасда къонушуп токътагъанда, Шаул, ону уланы Ёнатан ва олар булангъы адамлар Буньямин топурагъындагъы Гебада токътап болалар. 17Пилистимли асгерлер чапгъын этмек учун уьч асгер бёлюк болуп чыгъалар. Бир асгер бёлюк Шуал топурагъындагъы Опрагъа, 18башгъасы Бет-Гьоронгъа, уьчюнчюсю буса Себойим къолну уьстюндеги дазу топуракъгъа, дангылгъа багъып бурула.

19Исрайылны бютюн топурагъында бир темир устаны излеп тапма бажарылмай болгъан, неге тюгюл де пилистимлилер ягьудилилер къылычлар неде сюнгюлер этежегинден къоркъа болгъанлар.

20Бютюн Исрайылны халкъы сабанларыны темир учларын, казаларын, балталарын, оракъларын чарламакъ учун, пилистимлилеге юрюй болгъан. 21Сабанланы темирлерин ва казаланы шекелни уьч пай этгенде экисине, балталаны ва иргъакъланы башындагъы темирлени шекелни уьч пай этгенде бирисине чарлай болгъанлар.

22Шо саялы ябушув юрюлеген гюн Шаул ва Ёнатан булангъы бир асгерни де къолунда къылыч неде сюнгю болмай; шолар янгыз Шаулнуки ва ону уланы Ёнатанныки бола.

Ёнатанны игитлиги

23Пилистимлилени асгер бёлюгю Микмасны къырыйындагъы къакъагъа багъып геле.

14

14^1Бир гюн Шаулну уланы Ёнатан оьзюню бир жагьил савутчусуна:

– Гел чи, къакъаны ари ягъындагъы пилистимлилени къаравул этеген ерине багъып чыгъайыкъ, – деп буюра.

Амма ол шо гьакъда атасына айтмагъан болгъан. 2Шаул Гибаны ягъа боюнда, Мигъронда нар терекни тюбюнде токътагъан болгъан. Ону булан алты юзге ювукъ адам да болгъан. 3Оланы арасында эпот такъгъан Агьия да болгъан. Ол Икаботну агъасы Агьитупну уланы болгъан. Агьитуп Раббибизни Шилодагъы дин къуллукъчусу Элини уланы Пинегьасны уланы болгъан. Ёнатан гетгенни бирев де билмей болгъан+.

4Ёнатан пилистимлилени къаравул этеген ерине чыкъма сюе. Къакъаны бириси ягъасына чыгъагъан эки де ер буса тик яр болгъан; шо ерлени бирисини аты Босес, экинчисини аты буса Сене болгъан. 5Бир тик яр темиркъазыкъ якъдагъы Микмасгъа, экинчиси буса къыбла якъдагъы Гебагъа бакъгъан болгъан.

6Ёнатан оьзюню жагьил савутчусуна булай дей:

– Гел, шо сюннетленмегенлени къаравул этеген ерине багъып чыгъайыкъ. Балики, Раббибиз бизге яхшы болагъан кюйню этер. Кёп адам болса да, аз адам болса да, Раббибизге бизин къутгъарма гьеч бир зат да пуршав этме болмас.

7– Бары да ойлашагъанынгны эт, – дей ону савутчусу. – Сен не этме токъташсанг да, мен сени булан болажакъман.

8Ёнатан булай дей:

– Шолай болгъанда, шо адамланы ягъына да чыгъып, олагъа гёрюнейик. 9Эгер де олар: «Биз ягъыгъызгъа гелгинче, токътап туругъуз», – деп айтса, биз ерибизде токътап, оланы ягъына оьрленмей турарбыз. 10Амма эгер де олар: «Бизин ягъыбызгъа багъып оьрленигиз», – деп айтса, биз оьрленербиз. Шо бизге таныш зат, Раббибиз оланы къолубузгъа берген болуп къалар.

11Олар экевю де пилистимлилени къаравул этеген ерини тувра алдында эретуруп токътайлар.

– Къарагъыз чы! – дейлер пилистимлилер. – Ягьудилилер яшынгъан тешиклеринден чыгъып гелелер+.

12Къаравул этеген ердеги адамлар Ёнатангъа ва ону савутчусуна:

– Бизин ягъыбызгъа багъып оьрленигиз, биз де сизге бир дарс гёрсетип къояйыкъ, – деп къычыралар.

Ёнатан савутчусуна:

– Артым булан оьрлен. Раббибиз оланы Исрайылны къолуна берип къойду, – дей.

13Ёнатан, къоллары-бутлары булан илине-тырнаша туруп, оьрленме башлай, ону арты булан буса савутчусу да оьрленип тербей. Ёнатан пилистимлилени йыгъып тербей, савутчу буса, ону арты булан юрюй туруп, оланы оьлтюре юрюй. 14Башлапгъы бу чапгъыныны вакътисинде Ёнатан да, ону савутчусу да эки оьгюз ярты гюнню ичинде сюреген авлакъ чакъы ерде йигирмагъа ювукъ адамны оьлтюрелер.

15Шо заман къонушдагъы, авлакъдагъы, къаравул этеген ерлердеги, чапгъын учун гьазирленген асгер бёлюклердеги бютюн пилистим асгерин зор къоркъунч къуршап ала, ер юзю де къартыллап йибере. Бу зор къоркъунчну Аллагь йиберген болгъан. 16Шаулну Буньямин топурагъындагъы Гибадагъы къаравуллары якъ-якъгъа чачылып барагъан асгерни гёрелер.

17Шаул оьзю булангъы адамларына:

– Асгерлени тизип, бизинкилерден кимлер гетгенин тергеп чыгъыгъыз, – дей.

Олар Шаул айтгъанны этелер ва Ёнатан да, ону савутчусу да ёкълугъу ачыкъ бола.

18Шаул Агьиягъа:

– Аллагьны сандыгъын гелтир, – дей.

(Шо вакътиде Аллагьны сандыгъы исрайыллыларда болгъан.)+
19Шаул дин къуллукъчу булан сёйлейген заманны ичинде пилистимлилени къонушуна тюшген пелекет бирден-бир гючленип тербей. Шаул да дин къуллукъчугъа:

– Токъта! – дей.

20Сонг Шаул ва ону бары да адамлары жыйылып йиберип, ябушув юрютме тербенелер. Олар пилистимлилени бютюнлей абдырап, бир-бирин оьзлени къылычлары булан къыра туруп табалар. 21Алда пилистимлилер булан оланы къонушунда бирче болгъан ягьудилилер буса Шаул ва Ёнатан булан болгъан исрайыллыланы янына багъып чыгъалар. 22Эпрайимни тав бойларында яшынып тургъан бары да исрайыллылар пилистимлилер къачып тербейгенин эшитгенде, олар да ябушувгъа гиришелер ва пилистимлилеге чапгъын этелер. 23Шолай Раббибиз шо гюн Исрайылны къутгъара; ябушув буса Бет-Авен учун юрюлме башлай.

Шаулну негьакъ этген анты ва шону натижалары

24Шо гюн исрайыллылар бек моюгъан болгъан. Шаул да:

– Мен душманларымдан оьч алмай туруп, ахшам болгъунча аш ашагъан гьар кимге налат болсун! – деп ант да этип, халкъына намус салып къоя.

Асгерлени бири де аш ашамайлар. 25Асгер агъачлыкъгъа гире, шонда бир талада буса бал хырцлар болгъан. 26Агъачлыкъгъа гиргени булан олар бал агъызып турагъанын гёрелер, амма бирев де балны авзуна ювукъ да этмейлер, неге тюгюл де олар налатдан къоркъалар. 27Амма Ёнатан атасы ант этип, халкъына намус салып къойгъанын эшитмеген болгъан. Ол, къолундагъы асасын узатып йиберип, шону бал хырцлагъа чомуп ала. Ёнатан къолун авзуна багъып узата, ону гёзлери де ярыкъланып гете. 28Шо заман асгерлени бириси огъар булай дей:

– Сени атанг: «Бугюн аш ашагъан гьар кимге налат болсун!» – деп, асгерни къатты кюйде ант булан байлап къойду. Муна шо саялыдыр адамлар гьалсыз болуп къалгъаны.

29Ёнатан булай дей:

– Атам негьакъ абдыратгъан халкъны. Бираз бал ашагъан деп, гёзлерим ярыкъланып къалгъан кюйге къарагъыз чы+. 30Эгер де адамлар бугюн душманланы къолундан чыгъарып алгъан затдан бир затны сама да ашагъан болгъан эди буса, нечик яхшы болажакъ эди дагъы! Пилистимлилени тюп болуву бирден-бир толу болмасмы эди дагъы?

31Шо гюн исрайыллылар пилистимлилени Микмасдан тутуп Аялонгъа ерли къыра туруп, бек моюгъан болгъан. 32Олар гьар къолуна тюшген затгъа чаба болгъан, къойланы, оьгюзлени, бузавланы тутуп йиберип, оланы топуракъны уьстюнде союп, къаны чыгъып битмеген этни ашай болгъан. 33Шо заман Шаулгъа:

– Къара гьали, халкъ, оьзюнден къаны да чыгъып битмеген этни ашай туруп, Раббибизге къаршы гюнагь иш этип тура, – деп билдирелер.

– Сиз вагьши кюйде иш гёрдюгюз, – дей ол. – Мени ягъыма дёгеретип бир уллу ташны гелтиригиз чи+. 34Сонг ол булай дей:

– Адамланы арасындан айланып йиберип, олагъа: «Гьар ким мени ягъыма оьзлени оьгюзлерин ва къойларын гелтирип, мунда союп ашасын. Оьзюнден къан да чыгъып битмеген этни ашай туруп, Раббибизге къаршы гюнагь иш этмегиз», – деп айтыгъыз.

Гьар ким шо гече булан оьгюзюн де гелтирип, шонда соя. 35Шаул шо заман биринчи керен Раббибизге къурбан этеген ерни къура. 36Ол:

– Гелигиз, гечелетип пилистимлилени арты булан тюшюп, танг къатгъынча оланы талап турайыкъ ва олардан биревюн де сав къоймайыкъ, – дей.

– Сен тийишли гёреген кюйде эт, – деп жавап берелер олар.

Амма дин къуллукъчу:

– Гелигиз, Аллагьгъа сорап къарайыкъ, – дей.

37Шаул Аллагьгъа:

– Мен пилистимлилени арты булан тюшсем яхшымы? Сен оланы Исрайылны къолуна берерми экенсен дагъы? – деп сорай.

Амма шо гюн Аллагь огъар жавап къайтармай+. 38Шо заман Шаул булай дей:

– Мунда гелигиз гьали, асгерни бары да башчылары. Гелигиз, бугюн не гюнагь иш этилгенин билме къарайыкъ гьали. 39Исрайылны къутгъарып турагъан Раббибиз сав экени герти йимик, эгер де гьатта уланым Ёнатан гюнагьлы болуп чыкъса да, ол оьлме герек болажакъ.

Амма халкъны арасындан биревню авзундан да бир сёз сама да чыкъмай. 40Шаул бары да исрайыллылагъа:

– Сиз шо ерде токътагъыз, мен буса уланым Ёнатан да булан бу ерде токътайым, – дей.

– Сен тийишли гёреген кюйде эт, – деп жавап бере халкъ.

41Шаул Исрайылны Аллагьы болгъан Раббибизге:

– Магъа герти жавап къайтар дагъы, – деп дуа этме башлай.

Салынгъан чёп Ёнатангъа ва Шаулгъа чыгъа, халкъ буса айыпдан чайыла. 42Шаул:

– Магъа да, уланым Ёнатангъа да чёп салыгъыз, – дей.

Чёп Ёнатангъа чыгъа. 43Шо заман Шаул Ёнатангъа:

– Сен магъа не этгенингни айт гьали, – деп буюра.

Ёнатан огъар:

– Мен янгыз асамны учундан алып бираз бал ашадым. Гьали буса мен оьлме герекмен, – дей.

44Шаул:

– Ёнатан, эгер де мен сени оьлюмге тарытмасам, Аллагь мени къатты кюйде такъсырласын дагъы, – дей.

45Амма халкъ Шаулгъа булай дей:

– Исрайылгъа уллу къутгъарылыв гелтирген Ёнатан оьлме герекми? Тюгюл! Раббибиз атын тутуп ант этебиз, ону башындан бир тюк де тюшмежек, неге тюгюл де ол бугюн Аллагьны кёмеклиги булан иш гёрдю.

Шолай халкъ Ёнатанны къутгъара, ону да оьлюмге тарытмайлар+.

46Шаул пилистимлилени гьызарлайгъанын токътата ва олар да оьз топурагъына багъып гетелер.

Шаулну ябушувлары

47Шаул Исрайылны баш гьакими болуп токъташгъан сонг, ол оьзюн дёрт де якъдан къуршап алгъан душманлары булан дав юрютюп тура: Муап, аммунлулар, Эдом, Собаны[*] пачасы ва пилистимлилер булан. Гьар къачан Шаул душманларына чапгъын этсе, ол олардан уьст чыгъып тура+. 48Ол къоччакъ кюйде ябуша туруп, амаликлилени[*] болмагъандай эте ва шоллукъда Исрайылны талавурчулардан азат эте+.

Шаулну агьлюсю

49Шаулну уланлары Ёнатан, Ишви ва Малки-Шуа болгъан. Ону уллусу къызыны аты Мерап, гиччисиники буса Микал болгъан+. 50Шаулну къатыныны аты Агьиноам болгъан, ол Агьимаасны къызы болгъан. Шаулну асгерини башчысыны аты Абинер болгъан, ол Нирни уланы болгъан. Нир Шаулну агъаву болгъан+. 51Шаулну атасы Киш ва Абинерни атасы Нир Абийилни уланлары болгъан+.

52Шаулну бютюн яшаву пилистимлилеге къаршы вагьши давлар булан оьтген. Шаул гьар къачан гючлю ва къоччакъ адамны гёрсе, ону оьзюне къуллукъгъа ала болгъан+.

15

Шаул амаликлилени къырып битдирме герек

15^1Шамуйыл Шаулгъа булай дей:

– Мен, Раббибиз башынга зайтун май да тёкдюрюп, Исрайылны халкъыны уьстюнде пача этип салма йиберген адамман. Энни Раббибизден гелеген хабаргъа тынгла чы+. 2Булардыр Къудратланы Раббиси айтгъан сёзлер: «Мисриден гелеген исрайыллыланы ёлун къыркъып, Исрайылгъа этген ишлери саялы, Мен амаликлилени такъсырлажакъман+. 3Бар, амаликлилеге чапгъын этип, оланыки болгъан бары затны болмагъандай эт. Гьеч къызгъанма оланы; эргишилерин, къатынгишилерин, яшларын, эмчек ичеген нарысталарын, оьгюзлерин, къойларын, тюелерин, эшеклерин къырып битдир».

4Шаул, халкъгъа чакъырыв этип, эки юз минг яяв асгерни ва Ягьуданы къавумундан он минг асгерни Телайимге жыя+. 5Шаул, Амалик шагьаргъа ювукълашып, бир къолда яшыртгъын къаравуллап токътай. 6Ол кенлилеге:

– Амаликлилени къоюп, сиз гетигиз, ёгъесе мен олар булан бирче сизин де къырып къояжакъман. Исрайыллылар Мисриден чыкъгъанда, сиз олагъа рагьмугъузну гёрсетдигиз чи дагъы, – дей.

Кенлилер де амаликлилени ягъындан чыгъып гетелер+. 7Шаул Гьавиладан тутуп тап Мисрини дазусундагъы Шургъа ерли алдына чыкъгъан амаликлилени къырып битдире+. 8Ол амаликлилени пачасы Агъагъны, савлайын къолгъа ала, ону бары халкъын буса бютюнлей къылыч булан къырып битдире+. 9Амма Шаул ва ону асгерлери Агъагъны къызгъанып къоялар. Олар бары къыйматы бар затны: тизив къойланы ва оьгюзлени, семиз бузавланы ва къозуланы – оьлтюрмей къоялар; олар буланы барын да къырып битдирме сюймейлер. Амма олар янгыз пайдасызларын ва тарыкъсызларын бютюнлей къырып битдирелер.

Раббибиз Шаулну гери ура

10Шо заман Шамуйылгъа Раббибизден булай сёзлер эшитиле:+

11– Мен Шаулну пача этгениме гьёкюндюм, неге тюгюл де ол Магъа арт берди ва Мени буйрукъларымны кютмеди.

Шамуйыл къазапланып йибере ва гечени узагъында Раббибизни атын тутуп чакъырыв этип тура. 12Шамуйыл Шаул булан ёлукъмакъ учун танг булан тура, амма огъар:

– Шаул Кармел шагьаргъа гетди. Ол, шонда уьстюнлюгюню белгиси гьисапда оьзюне эсделик де салып, сонг буса Гилгалгъа багъып тюшдю, – дейлер.

13Шамуйыл ону артындан етип баргъанда, Шаул:

– Раббибиз шабагьатласын дагъы сени! Мен Раббибизни бары да буйрукъларын кютдюм, – дей.

14Амма Шамуйыл:

– Буса неге дагъы магъа къойланы, оьгюзлени мангыраву эшитиле? – дей.

15Шаул булай деп жавап бере:

– Асгерлерим оланы амаликлилерден гьайдап гелтирдилер. Раббибизге, сени Аллагьынга, къурбан соймакъ учун, олар къойланы, оьгюзлени инг тизивлерин къызгъанып къойдулар, амма къалгъан барын да буса биз къырып битдирдик.

16– Таман! – дей Шамуйыл Шаулгъа. – Мен сагъа тюнегюн гече магъа Раббибиз айтгъан затны айтайым.

– Айт, – деп жавап бере Шаул.

17Шамуйыл булай дей:

– Бир вакътилерде оьзюнгню оьр тутмасанг да, сен Исрайылны къавумларыны пачасы болуп токътадынг. Раббибиз сени Исрайылгъа пача этип белгиледи. 18Раббибиз сагъа: «Бар ва шо къылыкъсыз халкъны – амаликлилени барын да къырып битдир. Амаликлилени къырып битдиргенче, олар булан дав юрютюп тур», – деп тапшурув да берип йиберди. 19Неге сен Раббибизге тынгламадынг? Неге сен талавургъа гёзюнгню де сатып, Раббибизни алдында яманлыкъ этип токътадынг?

20– Мен Раббибизге тынгладым чы, – дей Шаул. – Мен Раббибиз берген тапшурувну кютмек учун чыкъдым чы. Мен амаликлилени барын да къырып битдирдим чи ва оланы пачасы Агъагъны гелтирдим чи. 21Асгерлерим давда тюшген затлардан Аллагьгъа тапшурулгъан инг тизив затланы: къойланы ва оьгюзлени – алдылар. Асгерлерим оланы Раббибизге, сени Аллагьынга, Гилгалда къурбан соймакъ учун алдылар.

22Амма Шамуйыл булай деп жавап бере:

– Раббибиз айтгъанына тынгламакъдан эсе, Оьзю учун этилеген бютюнлей яллатывланы ва къурбанланы Ол артыкъ даражада ушатармы экен дагъы? Къурбандан эсе тынгламакъ артыкъдыр, таби болмакъ да къойланы майындан артыкъдыр+. 23Таби болмай къалмакълыкъ пал салыв гюнагьгъа, хохабазлыкъ да ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этивге ошайдыр. Сен Раббибизни айтгъанын гери ургъангъа Ол да сени пача гьисапда гери урду+.

24Шо заман Шаул Шамуйылгъа:

– Мен гюнагь иш этдим. Мен Раббибизни буйругъун да, сени насигьатларынгны да буздум. Мен адамлардан къоркъа эдим, шо саялы олагъа бойсынып къалдым. 25Амма гьали ялбараман сагъа: гечип къой гюнагьымдан ва Раббибизге сужда этмек учун мени булан сен де гел, – дей.

26Амма Шамуйыл огъар:

– Мен сени булан гелмежекмен. Сен Раббибизни айтгъанын гери урдунг, Раббибиз де сени Исрайылны уьстюндеги пача гьисапда гери урду!

27Шамуйыл гетмек учун бурулгъанда, Шаул ону уьст опурагъыны ягъасындан таба тута, шо да йыртылып къала+. 28Шамуйыл огъар булай дей:

– Бугюн Раббибиз, сенден Исрайылгъа гьакимлик этивню чыгъарып алып, шону башгъасына, сенден яхшысына берди+. 29Исрайылны Макътавлугъу ялгъан айтмас, оюн да алышдырмас; неге тюгюл де оюн алышдырма Ол инсан тюгюлдюр+.

30Шаул:

– Мен гюнагь иш этдим. Амма, тилеймен, халкъымны тамазаларыны ва Исрайылны алдында магъа абур эт; мен Раббибизге, сени Аллагьынга сужда этип болсун учун, мени булан гел, – деп жавап бере.

31Шамуйыл Шаул булан бирче къайта, Шаул да Раббибизге сужда къыла.

32Шо заман Шамуйыл:

– Мени ягъыма амаликлилени пачасы Агъагъны гелтиригиз чи, – дей.

Агъагъ: «Гертиден де, оьлюмню акъубасы къырыйымдан оьтюп гетди», – деп ойлаша туруп, гьеч тартынмайлы, ону янына геле.

33Амма Шамуйыл:

– Сени къылычынг яшланы аналарын ёкъ этгени йимик, шолай сени ананг да оьзге къатынгишилени арасында яшсыз къалажакъ.

Шамуйыл да Гилгалда Раббибизни алдында Агъагъны уруп пара-пара этип къоя.

34Сонг Шамуйыл Рамагъа багъып гете, Шаул буса Гибадагъы оьзюню уьюне багъып гётериле. 35Шамуйыл Шаулгъа байлавлу къыйналып турса да, оьзю оьлгенче, ону булан дагъы ёлукъмай. Раббибиз буса Шаулну Исрайылны уьстюнде пача этгенине гьёкюне+.

16

Шамуйыл Давутну башына зайтун май сюрте

16^1Раббибиз Шамуйылгъа булай дей:

– Сен къачан болгъунча Шаулгъа байлавлу болуп къыйналып туражакъсан? Мен ону Исрайылны уьстюндеги пача гьисапда гери урдум. Мююз къартыкъны майдан да толтуруп, ёлгъа чыкъ. Мен сени Байтлагьамдагъы Ишайны ягъына йиберемен. Мен Оьзюме пача этип ону бир уланын сайладым+.

2Амма Шамуйыл:

– Мен нечик барайым? Шаул шону эшитсе чи, мени оьлтюрюп къояжакъ, – дей.

Раббибиз булай дей:

– Сен, оьзюнг булан хонажин де алып барып: «Мен Раббибизге къурбан соймакъ учун гелгенмен», – дерсен. 3Къурбанлыкъны ягъына Ишайны чакъырарсан, Мен де сагъа не этме герекни гёрсетермен. Мен Сагъа гёрсетген адамны башына май тёкме герек болажакъсан.

4Шамуйыл Раббибиз айтгъан кюйде эте. Шамуйыл Байтлагьамгъа гелгенде, ону алдына къартыллай туруп шагьарны тамазалары чыгъалар. Олар:

– Сен ярашывлукъгъа гелгенмисен? – деп сорайлар.

5Шамуйыл:

– Дюр, ярашывлукъгъа гелгенмен. Мен Раббибизге къурбан соймакъ учун гелгенмен. Тазаланма да тазаланып, мени булан къурбанлыкъны ягъына багъып юрюгюз, – деп жавап бере.

Сонг ол, Ишайны ва ону уланларын тазаландырып, оланы къурбанлыкъны ягъына багъып чакъыра+. 6Олар гелгенде, Шамуйыл Элиапны гёрюп: «Озокъда, Раббибизни алдында токътагъан Ону танглагъаны», – деп ойлаша+. 7Амма Раббибиз Шамуйылгъа булай дей:

– Сен ону тыш гёрюнюшюне ва бийик периштесине къарама, неге тюгюл де Мен ону гери урдум. Раббибиз инсан йимик къарамай. Инсан тыш гёрюнюшюне, Раббибиз буса юрегине къарай+.

8Шо заман Ишай, Абинадапны чакъырып, ону Шамуйылны алдындан таба юрюте. Амма Шамуйыл:

– Раббибиз муну да сайламагъан, – дей.

9Шо заман Ишай Шамманы юрюте, амма Шамуйыл:

– Раббибиз муну да сайламагъан, – дей+.

10Ишай Шамуйылны алдындан таба оьзюню етти уланын юрюте, амма Шамуйыл огъар:

– Раббибиз буланы сайламагъан, – дей.

11Ол Ишайгъа:

– Мунда сени бары да уланларынг бармы? – деп сорай.

– Бирдагъы да лап гиччи уланым бар, – деп жавап бере Ишай, – тек ол къойлар сакълап тура.

Шамуйыл:

– Артындан йиберип, ону мунда гелтирт. Ол мунда гелгенче, биз олтурмай къарап туражакъбыз, – дей.

12Ишай гиччиси уланыны артындан йиберип, ону гелтирте. Ол къызыл ренкли, арив гёзлери булангъы ва гёрмекли периштели улан болуп чыгъа. Раббибиз:

– Туруп, ону башына май тёк, ол шо адамдыр, – дей.

13Шамуйыл, ичинде зайтун майы булангъы мююз къартыкъны да алып, агъалары бар ерде Давутну башына май тёге. Шо заман Раббибизни Ругьу Давутну уьстюне тюше ва шо гюнден тутуп ону уьстюнде болуп тура. Шамуйыл буса Рамагъа къайта+.

Давут Шаулну алдында къуллукъ эте

14Раббибизни Ругьу Шаулдан тайып гете ва Раббибиз йиберип гелген яман ругь ону къыйнап тербей.

15Шаулну къуллукъчулары огъар булай дей:

– Аллагь йиберип гелген яман ругь сени къыйнап тербей. 16Сени есинг оьзюню къуллукъчуларына къомуз согъуп бажарагъан ким буса да биревню тапма буйрукъ берсин. Сагъа яман ругь гюч этип тербегенде, ол сокъма башлажакъ, сен де къолай болуп къалажакъсан.

17Шаул оьзюню къуллукъчуларына:

– Къомузну яхшы согъуп бажарагъан кимни буса да биревню табып, мени ягъыма гелтиригиз, – дей+.

18Ону къуллукъчуларыны бириси булай деп жавап бере:

– Мен Байтлагьамдагъы Ишайны уланын гёрген эдим. Ол къомуз согъуп бажара. Ол къоччакъ адам ва асгер, сёзю де гьакъыллы, гёрюнюшю де арив, Раббибиз де ону булан.

19Шаул чавушларын Ишайны ягъына булай айтып йибере:

– Мени ягъыма къойлар сакълайгъан уланынг Давутну бакъдыр.

20Ишай, эшек алып, ону уьстюне чапелеклер де юклеп, улакъ да, чагъыры булангъы тулукъ да алып, буланы барысын да уланы Давут булан Шаулну ягъына бакъдыра.

21Давут, Шаулну ягъына гелип, ону алдында къуллукъ этме башлай. Шаул ону кёп сююп къоя, Давут да ону савутчуларындан бириси болуп токътай. 22Шаул Ишайгъа:

– Давутну мени алдымда къуллукъ этип турма къой, мен огъар бек разимен, – деп айтып йибере.

23Аллагь йиберип гелген ругь гьар гезик Шаулгъа таъсир этип тербегенде, Давут, къомузун да алып, сокъма башлай. Шо заман Шаулну къаркъарасына къолайлыкъ гире ва яман ругь ону рагьат къоя.

17

Жалут ябушма чакъыра

17^1Пилистимлилер, дав этмек учун асгер де жыйып, Ягьудидеги Соко деген юртгъа гелелер. Олар Соко булан Азеканы арасында Эпес-Даммимде къонушуп токътайлар. 2Шаул, исрайыллылар булан Эла деген къолда къонушуп, пилистимлилеге къаршы тизилип токътайлар. 3Пилистимлилер бир тёбеде, исрайыллылар буса башгъасында токътайлар; оланы арасында янгыз къол бола.

4Пилистимлилени къонушундан Жалут деген кочап чыгъа. Ол Гат деген ерден болгъан. Ону бийиклиги алты тирсек ва бир къарыш болгъан. 5Ону башында багъырдан этилген бёрк, къаркъарасына буса беш минг шекелге ювукъ[*] гелеген багъыр опуракъ гийилген болгъан. 6Жалутну тобукълары да багъырдан бегетилген болгъан, аркъасында буса гиччи сюнгю илинген болгъан. 7Ону сюнгюсюню агъачы тигив алатны йип чырмалагъан гёчерагъачы йимик уллу болгъан, темир учу буса алты юз шекел[*] геле болгъан. Жалутну алды булан ону къалкъанчысы юрюй болгъан+.

8Жалут, токътап йиберип, тизилип токътагъан исрайыллылагъа булай деп къычыра:

– Сиз неге чыгъып, ябушмакъ учун тизилип токътагъансыз? Мен пилистимли тюгюлменми дагъы, сиз де Шаулну къуллары тюгюлмюсюз дагъы? Арагъыздан биревню айырыгъыз чы, ол да мени ягъыма багъып тюшсюн+. 9Эгер де ол ябушуп, мени оьлтюрюп болса, биз сизин къулларыгъыз болуп къалажакъбыз. Амма мен утуп, ону оьлтюрсем, сиз бизин къулларыбыз да болуп, бизге къуллукъ этип туражакъсыз.

10Сонг шо пилистимли:

– Мен бугюн исрайыллыланы ябушма чакъыраман! Биз ябушуп болсун учун, арагъыздан биревню айырыгъыз чы, – дей.

11Жалутну сёзлерин эшитип, Шаул ва бары да исрайыллылар абдырап ва къоркъуп токътайлар.

Давут асгерлени къонушуна геле

12Давут Ягьудидеги байтлагьамлы Ишай деген эпратлыны уланы болгъан. Ишайны сегиз уланы болгъан. Шаулну девюрюнде ол, уллу оьмюр чагъына да етип, эргишилерини арасында инг де уллусу болгъан. 13Ишайны уьч уллусу уланы Шаулну артына тюшюп давгъа бара: биринчисини аты Элиап, экинчисиники Абинадап, уьчюнчюсюнюки буса Шамма болгъан+. 14Давут инг де гиччиси болгъан. Шаулну чагъы уллу уланларыны уьчевю ону артына тюше. 15Давут буса, Шаулну ягъына да барып, сонг атасыны къойларын къутгъармакъ учун Байтлагьамгъа къайта болгъан. 16Жалут, къыркъ гюнню узагъында гьар гюн эртен ва ахшам чыгъып, ябушма чакъырыв этип тура.

17Ишай уланы Давутгъа булай дей:

– Агъаларынг учун он бир сагь чакъы къызартылгъан будай да, он чапелек де алып, оланы ягъына къонушгъа багъып алгъаса. 18Дагъы да минг асгерни башчысына он гора бишлакъ да ал. Агъаларынгны гёрюп, олардан нечик буса да бир хабар гелтир+. 19Олар Эла деген къолда Шаул ва бары да ону адамлары булан пилистимлилер булан дав юрютюп туралар.

20Давут, сиривюн башгъа къойчугъа да къоюп, Ишай буюргъан кюйде, танг булан югюн де алып, ёл чыгъа. Ол къонушгъа асгерлер дав къычырывлары да булан оьз ерлерине чыгъа турагъан вакътиде етише. 21Исрайыллылар ва пилистимлилер сыдра-сыдра болуп бир-бирини къаршысында тизилип токътагъан болгъан. 22Давут, югюн арбаланы къаравулчусуна да къоюп, агъалары булан саламлашмакъ учун, асгерлени сыдраларына багъып чаба.

23Давут олар булан сёйлеп турагъанда, Гатдагъы пилистимли асгер Жалут, асгер бойлардан чыгъып йиберип, гьаман да йимик ябушма чакъыра, Давут да ону эшите. 24Шо адамны гёрюп, исрайыллылар ондан бек къоркъгъан гьалында къачып тербейлер. 25Олар булай дейлер:

– Гёремисиз бу адамны чыгъагъан кююн? Ол исрайыллыланы ябушувгъа чакъырмакъ учун чыгъа. Ким ону оьлтюрсе, пачабыз ону уллу байлыкълар берип савгъатлажакъ. Дагъы да пачабыз огъар къатын этип къызын бережек ва Исрайылдагъы ону атасыны агьлюсюн ясакъ тёлевден азат этежек+.

26Давут оьзюню ягъында токътагъан адамлагъа:

– Шо пилистимлини де оьлтюрюп, Исрайылны уьстюнден биябурлукъну тайдыргъан адамгъа не болажакъ? Гьар даим де бар болгъан Аллагьны асгерлерин ябушувгъа чакъырмакъ учун, ким болуп къалгъан бу сюннетленмеген пилистимли? – деп сорай.

27Олар Давутгъа алда айтгъанларын такрарлап берелер ва:

– Ону оьлтюрген адамгъа муна шу зат болажакъ, – дейлер.

28Давутну агъасы Элиап оьзюню иниси адамлар булан сёйлейгенин эшитгенде, огъар ачувланып, булай дей:

– Сен мунда неге гелдинг? Булай да аз къойланы да дангылда кимге къойдунг? Сен макътанма сюегенингни де, юрегинг тюз тюгюлюн де мен билемен; сен янгыз ябушувгъа къарамакъ учун гелгенсен.

29– Мен не этгенмен дагъы? – дей Давут. – Магъа гьали сёйлеме де ярамаймы?

30Давут, Элиапгъа арт берип, бир башгъасына багъып бурула ва ону булан да шо гьакъда сёйлей, халкъ да огъар алдагъы кюйде жавап къайтара. 31Ону сёзлерин Шаулгъа етишдиргенде, ол Давутну артындан йибере. 32Давут Шаулгъа:

– Шо пилистимли саялы ругьдан тюшмегиз; ону булан ябушма сени къулунг болгъан мен баражакъман, – дей.

33Шаул:

– Сен, шо пилистимлиге къаршы чыгъып, ону булан ябушуп болмайсан; сен гьали де яшсан, ол буса яш йылларындан тутуп асгерлик борчун кютеген адам, – деп жавап бере.

34Амма Давут Шаулгъа булай дей:

– Сени къулунг атасыны къойларын сакълап турагъанда, арслан неде аюв гелип сиривден къой алып гетеген эди. 35Мен, къыржанны артындан чабып, оьлтюрюп, ону авзундан къойну къутгъарып ала эдим. Ол магъа багъып атылгъанда буса, мен ону юнюнден тутуп йиберип, оьлтюрюп ташлай эдим. 36Сени къулунг арсланны да, аювну да оьлтюрюп болгъанлардан. Бу сюннетленмеген пилистимлиге де шолай болажакъ, неге тюгюл де ол гьар даим де бар болгъан Аллагьны асгерлерин ябушма чакъырды. 37Арсланны, аювну тырнакъларындан къутгъарып тургъан Раббим мени бу пилистимлиден де азат этер.

Шаул Давутгъа:

– Бар, Раббибиз сени булан болсун дагъы! – дей.

38Шаул Давутгъа оьзюню дав опуракъларын гийдире. Шаул огъар темир гёлегин гийдире ва ону башына багъыр бёрк де сала. 39Давут, дав опуракъларыны уьстюнден къылычын да тагъып, юрюме къарай, неге тюгюл де бу затлар огъар уьйренчикли болмагъан.

– Мен буланы гийип юрюп болмайман, – дей ол Шаулгъа, – неге тюгюл де бу затлар магъа уьйренчикли тюгюл.

Давут шоланы чечип сала. 40Къолуна асатаякъ да алып, ол оьзюне оьзенден беш тегиш таш ала ва шоланы оьзюню къойчу дорбасына да салып, къолунда таш атагъан савуту да булан пилистимлиге багъып ювукълаша.

Давут Жалутну оьлтюре

41Шо вакътиде буса пилистимли де оьзюню къалкъанчысы да булан Давутгъа багъып ювукълашып тербей. 42Къызыл ренкли ва исбайы Давутну гёргенде, пилистимли огъар сансымай къарай, неге тюгюл де ол яш болгъан. 43Ол Давутгъа:

– Не эте, уьстюме таякъ да алып юрюме мен сагъа ит болуп къалгъанманмы? – дей.

Пилистимли де Давутгъа оьзюню аллагьларыны аты булан налат бере.

44– Мунда гел, – дей ол, – мен сени чархынгны кёкдеги къушлагъа да, ердеги жанлагъа да азыкъ этип берип къояйым!+

45Давут пилистимлиге булай дей:

– Сен магъа къаршы къылычынг, уллу сюнгюнг ва гиччи сюнгюнг булан гелесен, мен буса сагъа къаршы Къудратланы Раббисини, Исрайылны асгерлерини Аллагьыны аты учун гелемен. Сен шо асгерлени ябушма чакъырдынг+. 46Бугюн Раббибиз сени магъа берип къояжакъ, мен де сени оьлтюрюп, башынгны гесип алажакъман. Мен бугюн пилистимли асгерлени сюеклерин кёкдеги къушлагъа да, ердеги жанлагъа да азыкъ этип бережекмен ва бютюн дюнья Исрайылда Аллагь барлыгъына тюшюнежек!+
47Мунда жыйылгъанланы барысы да Раббибиз не къылыч, не сюнгю булан къутгъармайгъанын билежеклер, неге тюгюл де бу ябушув Раббибизни ябушувудур. Ол барыгъызны да бизин къолубузгъа берип къояжакъ+.

48Пилистимли Давутну уьстюне чапмакъ учун ювукълашма башлай. Давут чалт асгерлени сыдраларына ону алдына багъып чабып йибере. 49Къолун дорбасына сугъуп, шондан бир таш да чыгъарып алып, ол шону таш атагъан савуту булан атып йибере ва пилистимлини мангалайына тийдире. Таш ону мангалайына къадалып къала, ол да бёттёбен ерге авуп йыгъыла. 50Шолай Давут таш атагъан савуту ва ташны кёмеклиги булан пилистимлиден уьст чыгъа. Къолуна къылыч да тутмайлы, ол пилистимлини йыгъа ва ону оьлтюре+.

51Давут, чабып барып, ону уьстюнде эретура. Ол, пилистимлини къылычын алып, шону къынындан чыгъарып ала. Пилистимлини оьлтюрген сонг, Давут къылыч булан ону башын гесип ала.

Пилистимлилер оьзлени игити оьлгенин гёргенде, артгъа бурулуп къачма башлайлар. 52Исрайылны ва Ягьудини асгерлери алгъа багъып чабалар ва пилистимлилени тап Гатгъа ерли ва Экронну къапуларына ерли къувуп юрюйлер. Оьлтюрюлген пилистимлилени сюеклери Гатгъа ва Экронгъа элтеген шаарайым ёлну бою булан ташланып бола. 53Пилистимлилени къувуп къайтгъан сонг, исрайыллылар оланы къонушунда талавур этелер. 54Давут, пилистимлини башын алып, шону Ерусалимге гелтире, пилистимлини савутун буса ол оьзюню чатырына сала+.

Давутну Шаулгъа таныш этелер

55Пилистимлини алдына багъып барагъан Давутгъа къарайгъанда, Шаул асгербашы Абинерге:

– Абинер, бу яш кимни уланыдыр? – деп сорай.

Абинер:

– Пачам, антдыр, мен билмеймен, – деп жавап бере+.

56Пача:

– Билип къара гьали, бу яш кимни уланы экен, – дей.

57Давут, пилистимлини де оьлтюрюп къайтгъандокъ, Абинер ону Шаулну ягъына гелтире; Давут буса къолунда пилистимлини башын тутгъан гьалда бола.

58– Гьей яш, сен кимни уланысан? – деп сорай Шаул.

Давут:

– Мен Байтлагьамдагъы сени къулунг Ишайны уланыман, – деп жавап бере.

18

Давутну Ёнатан булангъы къурдашлыгъы

18^1Давут Шаул булан сёйлеген сонг, Ёнатан Давутгъа бек исинип къала ва ону оьзюн сюегенде йимик сююп къоя+. 2Шо гюнден башлап Шаул Давутну оьзюню ягъында сакълай ва огъар атасыны уьюне къайтма ихтияр бермей. 3Ёнатан буса Давут булан къурдашлыкъ бирлигини дыгъарын бегете, неге тюгюл де ону оьзюн сюегенде йимик сююп къоя. 4Ёнатан, оьзю гийип тургъан уьст опурагъын чечип, шону оьзюню дав гийими, къылычы, сюнгюсю ва белбаву булан бирче Давутгъа бере.

5Шаул Давутну не тапшурув берип бакъдырса да, ол шону шолай уьстюнлю кюйде кюте чи, гьатта Шаул огъар оьр асгерлик чын да бере. Давутгъа шо чын берилгенликни бютюн халкъ да, Шаулну къуллукъчулары да ушата.

Шаул Давутну гюллей

6Давут, пилистимлини де оьлтюрюп, адамлары да булан бирче уьюне къайтып гелегенде, Исрайылны шагьарларындагъы къатынлар Шаул пачаны йырлай, бийий туруп, шат сарынлар, накъырасы-къомузу булан къаршылама чыгъалар+. 7Бийий туруп, олар булай йырлайлар:

– Шаул минглени,

Давут буса он минглени йыкъды+.

8Шаул бек къазаплана, бу сёзлер ону кепине гелмей.

– Олар Давут булан он минглени, – деп ойлаша ол, – мени булан буса янгыз минглени байлай. Бираздан ону оьзлени пачасы деп де билдирежеклер.

9Шондан сонг Шаул Давутгъа шекли кюйде къарама ва ону гюллеме башлай.

10Артындагъы гюн Шаулну Аллагь йиберип гелген яман ругь елеп ала. Гьакъылдан тайышып гетмеклигинден ол уьюнде оьзюне ер табып болмай айлана, Давут буса гьар гюн де йимик къомузун согъуп тербей. Шаулну къолунда сюнгюсю болгъан+
11ва ол, Давутну тамгъа ябушдуруп къойма сююп, шону атып йибере. Амма Давут ондан эки керен къутулма бажара.

12Шаул Давутдан къоркъа, неге тюгюл де Раббибиз Давут булан болгъан, Шаулну буса Ол къоюп къойгъан болгъан. 13Шаул, Давутну минг асгерге башчы да этип салып, ону оьзюнден ариге тебере. Давут да асгерлерин давлагъа алып юрюп тура. 14Давут не этме гиришсе де, ол уллу уьстюнлюклер къазанып юрюй, неге тюгюл де Раббибиз ону булан болгъан+. 15Шаул, оьзю уьстюнлюклер къазанмайгъанын гёрюп, ондан къоркъа. 16Амма бютюн Исрайылны ва Ягьудини адамлары Давутну сюелер, неге тюгюл де ол оланы давлагъа алып юрюп тура.

Давут Шаулну гиевю бола

17Бир керен Шаул Давутгъа:

– Муна мени уллусу къызым Мерап. Мен ону сагъа къатын этип беремен, сен бусанг магъа къоччакъ кюйде къуллукъ этип ва Раббибиз учун давлар юрютюп тур, – дей.

Ичинден буса Шаул: «Мен огъар къолумну гётермежекмен. Шону пилистимлилер этсин!» – деп ойлаша+. 18Амма Давут Шаулгъа:

– Пачагъа гиев болар йимик, ким болуп къалгъанман мен, агьлюм де, атамны Исрайылдагъы тухуму да нелер болуп къалгъан? – деп жавап бере+.

19Шаулну къызы Мерапны Давутгъа берме заманы гелгенде, ону Мегьоладагъы Адриелге къатын этип берип къоялар+.

20Давутну буса Шаулну Микал деген къызы сююп къоя. Шаулгъа шо гьакъда айтгъанда, ол рази бола. 21«Мен Микалны огъар берейим, – деп ойлаша ол. – Давутну къызым булангъы уьйленивю тузакъ болуп къалсын ва ону оьлюмюне пилистимлилер айыплы болуп чыкъсын».

Шаул Давутгъа:

– Гьали сени магъа гиев болма бирдагъы имканлыгъынг бар, – дей.

22Сонг Шаул къуллукъчуларына булай буйрукъ бере:

– Давут булан янгыз сёйлеп къарагъыз ва огъар: «Къара гьали, пачабыз сагъа рази, ону бары да къуллары да сени сюе; огъар гиев болуп къал», – деп айтыгъыз.

23Олар бу сёзлени Давутгъа такрарлап берелер. Амма Давут:

– Пачагъа гиев болмакъ аз-маз затлар деп ойлашамысыз сиз? Мен чи бир ярлы, амалсыз адамман, – дей.

24Шаулну къуллукъчулары огъар Давут айтгъан затны етишдире. 25Шаул булай жавап бере:

– Давутгъа: «Пачабызгъа оьзюню душманларындан оьч алмакъ учун, гелинге къалым гьисапда юз пилистимлини сюннет этип гесген еринден къайры зат тарыкъ тюгюл», – деп айтыгъыз.

Шаул буса Давутну пилистимлилени къолу булан оьлтюрме ойлаша болгъан+. 26Къуллукъчулары шо гьакъда Давутгъа айтгъанда, ол пачагъа гиев болмакъ деген ойгъа рази бола. Белгиленген заман битгенче де, 27Давут, оьзюню асгерлери де булан чыгъып, эки юз пилистимлини оьлтюрюп геле. Пачагъа гиев болмакъ учун, Давут, оланы сюннет этип гесген ерлерин гелтирип, шоланы барын да огъар гёрсетип бере. Шо заман Шаул оьзюню къызы Микалны огъар къатын этип бере.

28Раббибиз Давут булан экенин ва оьзюню къызы Микал ону сюегенин англагъанда, 29Шаул ондан бирден-бир къоркъма башлай ва оьмюрюню ахыр гюнлерине ерли ону душманы болуп тура.

30Пилистимлилени асгербашчылары давлар юрютюп туралар. Гьар давда Давут Шаулну оьзге къуллукъчуларындан эсе артыкъ уьстюнлюк къазанып тура ва ону аты данггъа айтылып гете.

19

Ёнатан Давутгъа алданокъ билдире

19^1Шаул уланы Ёнатангъа ва бары да къулларына Давутну оьлтюрме буйрукъ бере. Амма Ёнатан Давутгъа бек исинген болгъан. 2Ёнатан огъар алданокъ булай деп билдире:

– Мени атам Шаул сени оьлтюрме деп онгайлыкъ излеп айлана. Тангала эртен сакъ боларсан; бир яшыртгъын ерге де гирип, шонда турарсан. 3Мен, сен яшынгъан авлакъгъа чыгъып, атамны ягъында токътап болажакъман. Мен ону булан сени гьакъынгда лакъыр этежекмен, сонг сагъа бары да англагъанымны хабарлажакъман.

4Ёнатан атасы Шаулгъа Давутну гьакъында янгыз яхшы затны сёйлей ва огъар булай дей:

– Атам, сен къулунг Давутгъа къаршы гюнагь этме, неге тюгюл де ол сагъа къаршы гюнагь иш этмеди ва оьзюню бары гьаракаты булан сагъа шайлы къуллукъ этип турду. 5Пилистимлини оьлтюрегенде, ол тавакаллыкъ этип, оьзюн гьеч аямады. Раббибиз бютюн Исрайыл учун уллу уьстюнлюк савгъат этди, сен де, шону гёрюп, сююнюп турдунг. Гьеч бир себепсиз Давутну да оьлтюрюп, сагъа айыпсыз адамгъа къаршы гюнагь иш этме негер тарыкъдыр+?

6Шаул Ёнатангъа тынглай ва:

– Ант этемен, Давут оьлюмге тарылмажакъ, – дей.

7Ёнатан, Давутну чакъырып, бары сёйленген затны огъар билдире. Ёнатан ону Шаулну ягъына гелтире ва Давут да, алдын йимик, Шаулну ягъында яшап къала.

Давут къача

8Къайтып дав башлана, Давут да пилистимлилер булан ябушма чыгъа. Ол пилистимлилеге шолай къапас ура чы, олар гьатта ондан къачып тербейлер.

9Шаул уьюнде къолуна сюнгюсюн де тутуп олтуруп турагъанда, Раббибиз йиберип гелген яман ругь ону къуршап ала. Давут буса шо заман къомуз согъуп тура болгъан+. 10Шаул сюнгюсю булан Давутну тамгъа ябушдуруп къойма къарай. Амма Давут шондан къутулма бажара, сюнгю де тамгъа къадалып къала. Шо гече Давут къачып къутула.

11Давутну гьызарлап, эртенинде ону оьлтюрмек учун, Шаул ону уьюне оьзюню адамларын йибере. Амма Давутну къатыны Микал огъар алданокъ:

– Эгер де бугюн ахшам сен къачып къутулмасанг, тангала сени оьлтюрежеклер, – деп билдире+.

12Микал Давутну терезеден таба чыгъарып йибере, ол да къачып къутула+. 13Шо заман Микал, терапимни[*] алып йиберип, шону ятывгъа сала, шону башын эчкини юнюнден этилген шаршав булан ябып, опуракъ булан чырмап къоя. 14Давутну тутмакъ учун Шаул оьзюню адамларын йиберип гелгенде, Микал:

– Ол авруй, – деп къоя.

15Шо заман Шаул, оьзюню адамларын Давутгъа къарама йибере туруп, олагъа:

– Мен Давутну оьлтюрюп болсун учун, магъа ону ятывундагъы кюйде гелтиригиз чи, – дей.

16Амма олар гелгенде, ятывда башына эчкини юнюнден этилген шаршав да салынгъан терапимни табалар.

17Шаул Микалгъа:

– Сен неге душманым къутулуп болсун деп, ону йиберип, мени алдатып токътадынг? – деп сорай.

Микал огъар булай дей:

– Ол магъа: «Эгер де сен мени йибермесенг, мен сени оьлтюрежекмен!» – деди.

Шаул Рамада пайхаммарланы ягъында

18Давут къачып къутулгъан сонг, Рамагъа Шамуйылны ягъына гелип, огъар Шаул этген бары да затны хабарлап бере. Шондан сонг ол, Шамуйыл булан бирче Наётгъа гетип, экевю де шонда къалалар+. 19Шаулгъа: «Давут Наётда, Рамада», – деп билдирелер, 20ол да Давутну тутмакъ учун адамларын йибере. Амма олар халватгъа тюшген пайхаммарланы бёлюгюн ва оланы башын тутгъан Шамуйылны гёрелер. Шо заман Шаулну адамларына Аллагьны Ругьу таъсир этип, олар да халватгъа тюшелер+. 21Шо гьакъда Шаулгъа айталар. Ол да дагъы да башгъа адамларын шонда бакъдыра, амма олар да халватгъа тюшелер. Шаул оьзюню адамларын уьчюнчюлей бакъдырып йибере, амма олар да халватгъа тюшелер. 22Ахырда да ол оьзю Рамагъа деп ёлгъа тюше ва Секудагъы уллу къуюгъа багъып геле. Ол:

– Шамуйыл да, Давут да къайдадыр? – деп сорай.

– Олар Наётда, Рамада, – деп жавап бере огъар бирев.

23Шаул Рамадагъы Наётгъа багъып бара. Амма Аллагьны Ругьу, Шаулгъа да таъсир этип, ол да Наётгъа етип къалгъанча халватгъа тюшген гьалында юрюй+. 24Ол, уьстюндеги опурагъын чечип йиберип, оьзю де Шамуйылны алдында халватгъа тюше. Ол сав гюнню ва гечени узагъында ялангъач гьалында ятып тура. Муна шо саялыдыр адамланы: «Пайхаммарланы арасында Шаул да бармы дагъы?» – деп айтагъаны+.

20

Давут ва Ёнатан бирлешивню дыгъарын бегетелер

20^1Шо заман Давут, Рамадагъы Наётдан къачып, Ёнатанны ягъына геле. Ол:

– Не этгенмен мен? Не айыбым бар? Атанг мени оьлтюрме сюер йимик, огъар къаршы не гюнагь иш этгенмен мен? – деп сорай+.

2– Болмажакъ шо зат! – деп жавап бере Ёнатан. – Сен оьлмежексен! Магъа билдирмейли, атам бир ишни де этмей – не уллусун, не гиччисин. Ол шону менден яшырмажакъ эди? Сен янгылыш боласан!

3Амма Давут, ант да этип, булай дей:

– Сен мени нечик сюегенингни атанг яхшы биле. Сен пашман болмасын учун, ол сен шо гьакъда бир зат да билмесин деп токъташды. Амма Раббибизни атын тутуп ант этемен, магъа оьлюмге бир абат къалып тура.

4Ёнатан Давутгъа:

– Мен сени учун не сюйсенг де этме къабулман, – дей.

5Давут булай деп жавап бере:

– Тангала Ай янгырывну байрамы. Мен пачабыз булан тюш ашгъа олтурма герекмен. Бирисигюн ахшам болгъунча мен авлакъда яшынып болсун учун, мени йиберип къой. 6Эгер де атанг мени ёкълугъумну эслеп къойса, огъар: «Давут менден оьзюне алгъасавлу кюйде Байтлагьамгъа барып гелме изну бермекни тиледи, неге тюгюл де шонда гьали оьзюню бютюн тухуму учун этилеген къурбан этивню вакътиси», – деп айтарсан. 7Эгер де ол: «Яхшы», – десе, магъа гьеч къоркъунчлукъ ёкъдур. Амма эгер де ол чекеленип йиберсе, атанг яман иш этме хыял этегенине бирдокъда шеклик этме. 8Сени къулунг болгъан магъа рагьму эт, неге тюгюл де сен Раббибизни алдында ону булан къурдашлыкъ бирлешивюню дыгъарын бегетдинг чи дагъы. Эгер де мен айыплы бусам, мени оьзюнг оьлтюрюп къой! Негер тарыкъдыр мени атангны ягъына элтмеге+?

9– Болмас дагъы шо зат сагъа! – дей Ёнатан. – Эгер де атамны сагъа яманлыкъ этме хыялы баргъа шеклик этген болгъан бусам, мен сагъа шо гьакъда айтмасмы эдим дагъы?

10Давут:

– Атанг сагъа къагьрулу кюйде жавап берсе, шо гьакъда магъа ким билдирер? – деп жавап бере.

11– Юрю, – дей Ёнатан, – авлакъгъа чыгъайыкъ.

Олар бирче авлакъгъа чыгъалар. 12Ёнатан Давутгъа булай дей:

– Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, шагьат болсун дагъы! Мен тангала неде бирисигюн шу замангъа атамдан бары да затны сорап билмей къоймасман! Эгер де ону юреги сагъа багъып ава буса, мен, сени ягъынга йиберип, сагъа билдирежекмен. 13Амма атамны сагъа яманлыкъ этме хыялы бар буса, мен де, сен гьеч бир пуршавсуз гетип болсун учун, сагъа шо гьакъда билдирмейли, сени йибермей къойсам, Раббибиз мени къатты кюйде такъсырлап къойсун дагъы. Раббибиз атам булан болуп тургъаны йимик, сени булан да болуп турсун дагъы. 14Амма сен де мен сав чакъы магъа Раббибизни бир де битмейген рагьмусун гёрсетип турарсан. 15Мен оьлгенде буса, мени агьлюме де даим кёмек этип турарсан, гьатта Раббибиз ер юзюнден Давутну бары да душманларын къырып битдиргенде де+.

16Ёнатан:

– Раббибиз Давутну душманларын такъсырласын дагъы, – деп де айтып, Давутну тухуму булан бирлешивню дыгъарын байлай.

17Ёнатан Давутну сюегени саялы, ону бирдагъы керен ант этме борчлу эте, неге тюгюл де ол Давутну оьзюн сюегенде йимик сюе болгъан+. 18Сонг Ёнатан Давутгъа:

– Тангала Ай янгырывну байрамы. Сен гелмегенингни эслежеклер, неге тюгюл де сени еринг бош къалажакъ. 19Бирисигюн ахшамгъа таба сен, алда яшынгъан еринге барып, шонда Азел деген ташны къырыйында къаравуллап токътап тур. 20Бир белгиге урагъандай, мен шо якъгъа багъып уьч окъ атарман. 21Сонг бир уланъяшны йибере туруп, огъар: «Бар, окъланы табып гел», – деп айтарман. Эгер де мен огъар: «Окълар артынгда тура, шоланы мунда гелтир», – деп айтсам, шо заман гелерсен, неге тюгюл де, Раббибизни атын тутуп ант этемен, сен аманлыкъда къалып туражакъсан; сагъа къоркъунчлукъ болмас. 22Амма эгер де мен уланъяшгъа: «Окълар алдынгда тура», – деп айтсам, шо заман гетип къаларсан, неге тюгюл де сени бакъдырагъан Раббибиздир. 23Биз оьзюню гьакъында сёйлеген ишни гьакъында айтсакъ, эсингде сакълап къой: Раббибиз сени де, мени де арабызда гьар даимге де шагьатдыр.

Давутгъа къоркъунчлукъ тува

24Давут авлакъда яшына. Ай янгырывну байрамы башлангъанда, пача ашама олтура. 25Пача оьзюню гьамангъы еринде тамны боюн тутуп Ёнатанны къаршысында олтура. Абинер Шаулну къырыйында олтура, амма Давутну ери бош къала+. 26Шо гюн Шаул бир зат да айтмай, неге тюгюл де ол: «Давутну мурдарландырар йимик, огъар бир зат болгъангъа ошай; шо саялы ол бизин булан бирче олтуруп ашама болмай», – деп ойлаша+.

27Амма артындагъы гюн, айны экинчи гюнюнде, Давутну ери къайтып бош бола. Шо заман Шаул уланы Ёнатангъа:

– Неге Ишайны уланы не тюнегюн, не бугюн тепсиге олтурмады? – деп сорай.

28Ёнатан булай деп жавап бере:

– Давут магъа оьзюн Байтлагьамгъа барма къойсун деп бек тилей эди. 29Ол: «Мени йибер, неге тюгюл де бизин тухумубуз шагьарда къурбан соя, мени агъам да магъа шонда гелсин деп буйрукъ этген. Эгер де сени юрегинг магъа багъып ава буса, мени агъаларым булан гёрюшме йибер», – деди. Ол пачаны тепсисинде муна шо себепден олтурмады.

30Шаул, Ёнатангъа къазапланып, огъар булай дей:

– Сен хырча, питнечи къатынны уланысан! Сен оьзюнгню де, сени тапгъан анангны да биябур этип, Ишайны уланы булан тилбир экенингни билмей деп турамысан? 31Ишайны уланы ер юзюнде яшайгъан заманны ичинде не сен, не сени пачалыгъынг къалмажакъ. Артындан йиберип, ону мени ягъыма гелтир, неге тюгюл де ол оьлме тарыкъ!

32– Ону оьлтюрме негер тарыкъдыр? Не этген ол? – деп сорай атасына Ёнатан.

33Амма Шаул Ёнатанны оьлтюрмек учун, огъар багъып сюнгюсюн атып йибере. Шо заман Ёнатан да атасы Давутну оьлтюрме токъташгъанын англай. 34Ёнатан бек къазаплангъан гьалында тепсиден тура. Артындагъы гюн ол ашамай тура, неге тюгюл де атасы Давутгъа этеген уятсыз ишлеге байлавлу болуп пашман бола.

Давут ва Ёнатан бир-бири булан савболлашалар

35Эртен Ёнатан Давут булан ёлукъмакъ учун авлакъгъа чыгъа. Ону булан уланъяш да бола. 36Ол уланъяшгъа:

– Чабып барып, мен атагъан окъланы излеп гел, – дей.

Уланъяш чабып гете, Ёнатан да ону алды булан окъну атып йибере. 37Уланъяш Ёнатан окъ атгъан ерге етгенде, ол уланъяшны артындан:

– Окъ сенден алъякъда! – деп къычыра.

38Сонг ол:

– Алгъасап йибер! Тез бол! Токътама! – деп къычырып йибере.

Уланъяш, окъну алып, оьзюню есине къайтарып бере. 39(Уланъяш бир затны да билмей болгъан; болуп турагъан ишни янгыз Ёнатан да, Давут да биле болгъанлар.) 40Ёнатан савутун уланъяшгъа бере туруп:

– Бар, шуну шагьаргъа элт, – дей.

41Уланъяш гетген сонг, Давут таш тёбени къыбла ягъында токътай ва тобукъларындан да туруп, Ёнатангъа ерге ерли уьч керен баш ура. Сонг олар, бир-бирин оьбюп, бирче йылап алалар, амма Давут кёп йылай. 42Ёнатан Давутгъа булай дей:

– Парахатынга гет, биз: «Раббибиз сени де, мени де ва мени наслуларымны да, сени наслуларынгны арасында гьар даимге де шагьатдыр», – деп айтып, Раббибизни атын да тутуп, къурдаш болуп турма бир-биревге ант этдик чи дагъы.

43Давут гете, Ёнатан буса шагьаргъа къайта.

21

Давут Нопда дин къуллукъчуну ягъына геле

21^1Давут Ноп деген шагьарда Агьималик деген дин къуллукъчуну ягъына геле. Ону гёрюп, Агьималик гьалекленип йибере ва:

– Сен неге янгызсан? Неге сени булан бирев де ёкъ? – деп сорай.

2Давут Агьималикге булай деп жавап бере:

– Пачабыз, магъа бир иш де тапшуруп: «Мен сагъа тапшуруп йибереген ишни гьакъында бирев де билме герекмей», – деди. Оьзюмню адамларыма буса алданокъ сёйлешинген ерде мени къаршылама буйрукъ бердим. 3Къолунгда не бар? Магъа беш чапелек неде не башгъа затынг бар буса, бер.

4Амма дин къуллукъчу Давутгъа:

– Мени къолумдагъы гьамангъы экмек тюгюл; мендеги сыйлы экмек. Амма мен шону сени адамларынг къатынгишилерден сакъланса бережекмен, – деп жавап бере.

5Давут булай жавап бере:

– Гьакъ герти, гьаман да йимик мен бир тапшурувну кютме барагъанда, бизин булан къатынгишилер ёкъ эди. Биз гьамангъы тапшурувланы кютме алгъасап барагъанда да, мени адамларымны къаркъаралары таза бола. Бугюн буса олар нечик таза болма герек!

6Шо вакътиде дин къуллукъчу сыйлы ердеги сыйлы экмекни янгысына алышдырып тура болгъан. Ол Давутгъа сыйлы ерден алынгъан шо экмекден бере, неге тюгюл де ону дагъы экмеги болмагъан+.

7Шо ерде, Раббибизни сыйлы ерини къырыйында, шо гюн Шаулну къулларындан бириси болгъан. Шо къул эдомлу Доэк, Шаулну къойчуларыны одаманы болгъан+.

8Давут Агьималикге:

– Мунда сени сюнгюнг неде къылычынг ёкъму? Оьзюм булан не къылычым, не оьзге савутум ёкъ, неге тюгюл де пачабызны иши алгъасавлу эди, – дей.

9Дин къуллукъчу булай жавап бере:

– Мунда сен оьзюн Эла къолунда оьлтюрген пилистимли Жалутну къылычы бар. Къылыч опуракъгъа чырмалып, эпотну артында[*] тура. Сюе бусанг, шону ал. Мунда шондан оьзге къылыч ёкъ.

Давут:

– Шогъар тенг гелегени болурму? Шону магъа бер, – дей+.

Давут Гатдагъы пилистимлилени ягъында

10Шо гюн Давут, Шаулну ягъындан къачып, Гатны пачасы Акишни ягъына геле+. 11Амма Акишни къуллары огъар булай дей:

– Ол шо уьлкени пачасы, шо Давут тюгюлмю дагъы? Бийий туруп, олар бир-бирине оьзюню гьакъында:

«Шаул минглени, Давут буса он минглени йыкъды?» – деп йырлагъан Давут тюгюлмю дагъы+?

12Давут бу сёзлеге агьамият бере ва Гатны пачасы Акишден бек къоркъа. 13Давут оланы алдында оьзюн гьакъылдан тайышгъандай болуп гёрсете. Оларда турагъан вакътини ичинде ол оьзюн бир гьакъылсыз адам йимик тута, эшиклердеги белгилени тырнап ва сакъалына силегейлерин агъыздырып айлана+. 14Акиш къулларына булай дей:

– Бу адамгъа къарагъыз гьали! Ол чу гьакъылдан тайышгъан! Мени ягъыма ону негер гелтиргенсиз? 15Алдымда авлияларын чачып айлансын деп, муну да мени ягъыма гелтирмесегиз, башындан тайышгъанларым оьзюмнюки азмы эди башгъа? Бу адам мени уьюме гирмес?

22

Давут оьзюне ёлдашлар таба

22^1Давут, Гатдан гетип, Адуллам деген ерге ювукъдагъы анакъгъа яшынып къутгъарыла. Давутну атасы ва ону уьюндегилени барысы да шо гьакъда эшитгенде, олар ону ягъына багъып тюшелер+. 2Ону айланасына бары да касиплер, оьзлени хатирин къалдыргъанлар ва борч къалгъанлар жыйылалар, Давут да оланы башчысы болуп къала. Ону булан дёрт юзге ювукъ адам бола. 3Давут шондан Муапдагъы Миспагъа багъып бара. Ол Муапны пачасына:

– Аллагь магъа не этежегин билгенче, мени ата-анама сизде турма изну берсене, – дей.

4Давут ата-анасын Муап пачаны ягъында къоя. Давут баягъы шо анакъда яшынып тургъан чакъы олар пачаны ягъында къалалар. 5Амма Гад деген пайхаммар Давутгъа:

– Анакъда тургъанынг таман. Ягьудини топурагъына багъып бар, – дей.

Давут, шондан гетип, Гьерет агъачлыгъына геле+.

Шаул Нопдагъы дин къуллукъчуланы оьлтюре

6Шаул Давут ва ону адамлары табулгъанын эшите. Шаул Гибадагъы тёбеде эмен терекни тюбюнде къолунда сюнгюсю де булан олтургъан болгъан. Шаулну айланасында ону ювукълары токътап болгъан. 7Шаул олагъа булай дей:

– Тынглагъыз, буньяминлилер! Ишайны уланы сизге барыгъызгъа да авлакълар, юзюмлюклер берерми дагъы? Ол сизин барыгъызны да минг асгерге, юз асгерге башчылар этип салармы дагъы? 8Шо саялыгъамы дагъы сиз барыгъыз да магъа къаршы тилбир болуп токътагъаныгъыз? Мени уланым Ишайны уланы булан къурдашлыкъ бирлешивюню дыгъарын бегетгенин магъа бирев де аян этмеди. Биригиз де мени аямадыгъыз, мени уланым мени къулумну магъа къаршы кисдиргенни биригиз де аян этмедигиз. Шо къулум буса магъа къапгъун салып токътагъан эди, бугюн де шо салгъан кююнде+.

9Амма Шаулну ювукълары да булан бирче токътагъан эдомлу Доэк булай дей:

– Мен Ишайны уланы Нопгъа Агьитупну уланы Агьималикни ягъына гелгенин гёрдюм+. 10Агьималик ону тилевюне гёре Раббибизни ахтара эди. Дагъы да ол Давутну сурсатлар булан таъмин этди, огъар пилистимли Жалутну къылычын да берди+.

11Шо заман пача Агьитупну уланы дин къуллукъчу Агьималикни ва ону атасыны бары агьлюсюню артындан йибере. Ону агьлюсюндегилер Нопда дин къуллукъчулар болгъан. Олар бары да пачаны ягъына гелелер. 12Шаул:

– Тынгла чы, Агьитупну уланы, – дей.

– Тынглап тураман, бийим, – деп жавап бере ол.

13Шаул огъар булай дей:

– Неге сен де, Ишайны уланы да магъа къаршы тилбирсиз?! Ишайны уланы, магъа къаршы чыгъып, магъа къапгъун салсын деп, сен огъар экмек де, къылыч да бердинг, ону тилевюне гёре Аллагьны да ахтардынг. Ол бугюн де этегенин узатып тура.

14Агьималик пачагъа булай деп жавап бере:

– Пачабызны гиевю де, ону къаравулларыны ёлбашчысы да болгъан Давутну сени уьюнгдегилени алдында уллу абуру бар. Давут йимик, сагъа дагъы къайсы къулунг шолай аминдир? 15Шо гюн ону тилевюне гёре Аллагьны биринчилей ахтардыммы дагъы мен? Озокъда, ахтармадым! Пачабыз не сени къулунга, не атамны уьюндеги биревге де айып салмасын. Сени къулунгну шо гьакъда гьеч билегени ёкъ чу дагъы.

16Амма пача:

– Сен шексиз кюйде оьлежексен, Агьималик, сен де, атангны бары да агьлюсю де, – дей.

17Пача да оьзюню къырыйында токътап турагъан къаравулларына:

– Барыгъыз, Раббибизни дин къуллукъчуларын оьлтюрюгюз, неге тюгюл де олар да Давутгъа ян болдулар. Олар Давут къачгъанын биле туруп, магъа шону аян этмедилер, – дей.

Амма пачаны къуллукъчулары Раббибизни дин къуллукъчуларын оьлтюрмек учун, олагъа къол гётерме сюймейлер. 18Шо заман пача Доэкге:

– Бар, сен оьлтюр дин къуллукъчуланы, – деп буйрукъ бере.

Эдомлу Доэк де, барып, оланы оьлтюре. Шо гюн ол кетен эпот такъгъан сексен беш адамны оьлтюре+. 19Сонг ол дин къуллукъчуланы шагьары болгъан Нопну бары да эргишилерин, къатынгишилерин, яшларын, нарысталарын, оьгюзлерин, эшеклерин, къойларын къылыч булан оьлюге тарыта. 20Амма Агьитупну уланы Агьималикни уланларыны Абиатар дегени къутулма бажара ва Давутну ягъына багъып къача+. 21Ол Давутгъа Шаул Раббибизни дин къуллукъчуларын оьлтюргенин хабарлай.

22Давут Абиатаргъа:

– Шонда эдомлу Доэк барын гёргенде, мен ол Шаулгъа шексиз кюйде шо гьакъда хабарлажагъын биле эдим. Атангны бары да агьлюсюню оьлюмюне мен айыплыман. 23Мени булан тур, къоркъма. Сени оьлтюрме сюеген адам мени де оьлтюрме сюе. Мени ягъымда сагъа къоркъунчлукъ болмажакъ+.

23

Давут Кеиланы къутгъара

23^1Бир керен Давутгъа: «Тынгла гьали, пилистимлилер Кеилагъа къаршы дав юрюте, иннырланы талап тура», – деп билдиргенде, 2ол Раббибизден:

– Барып йиберип, мен шо пилистимлилеге чапгъын этейими экен? – деп сорай.

Раббибиз огъар:

– Бар, пилистимлилеге чапгъын этип, Кеиланы [*]къутгъар, – деп жавап бере.

3Амма Давутну адамлары огъар:

– Биз гьатта мунда, Ягьудиде де къоркъуп турабыз. Эгер де биз пилистимлилени асгерлерине къаршы Кеилагъа багъып тербенсек, не болур?

4Давут Раббибизден бирдагъы керен сорай, Раббибиз де огъар:

– Кеилагъа багъып тюш, неге тюгюл де Мен пилистимлилени сени къолунга бере тураман, – деп жавап бере.

5Давут да оьзюню адамлары булан Кеилагъа геле, пилистимлилер булан ябушуп, оланы гьайванын-малын гьайдап гете. Давут, пилистимлилени кёп языкъ гьалгъа да салып, Кеилада яшайгъанланы къутгъара. 6Давут Кеилагъа чабып гелгенде буса, Агьималикни уланы Абиатар оьзю булан эпотну[*] алып геле+.

Шаул Давутну гьызарлап юрюй

7Давут Кеилагъа гелгенни Шаулгъа етишдирелер, ол да:

– Аллагь ону магъа берип къойду; къапулары, тогъаслары булангъы шагьаргъа гирип, Давут оьзю оьзюн бегитип къойду чу дагъы, – дей.

8Кеилагъа тюшюп, шонда Давутну ва ону адамларын къуршавгъа алмакъ муратда Шаул ябушувгъа бары халкъны чакъыра.

9Шаул оьзюне яманлыкъ этме ойлашгъанын билгенде, Давут дин къуллукъчу Абиатаргъа:

– Эпотну гелтир, – дей+.

10Давут булай деген:

– Раббим, Исрайылны Аллагьы, Шаул Кеилагъа гелип, мен саялы шагьарны дагъытма айланагъанын эшитдим. 11Кеилада яшайгъанлар мени ону къолуна бережекми экен? Мен эшитген кюйде, Шаул мунда гележекми экен? Раббим, Исрайылны Аллагьы, ялбараман Сагъа, айтып бер чи магъа!

Раббибиз:

– Гележек, – деп жавап берген.

12Давут къайтып:

– Кеилада яшайгъанлар мени де, мени адамларымны да ону къолуна бережекми экен? – деп сорагъан.

Раббибиз:

– Бережек, – деп жавап берген.

13Давут ва ону алты юзге ювукъ адамы, Кеиладан тайып, гьар ерде башалман айланып туралар. Давут Кеиладан къачып гетгенин Шаулгъа етишдиргенде, ол ёлгъа чыкъмай къала+.

14Давут дангылда айланма бек четим ерлерде, Зип дангылыны тавларында бола. Шаул гьар гюн дегенлей Давутну излеп тура, амма Аллагь Давутну ону къолуна бермей+.

15Шаул оьзюн излеп, оьлтюрме сюегенин билгенде, Давут Гьорешде, Зип дангылында бола. 16Шаулну уланы Ёнатан, Давутну ягъына Гьорешге гелип, ону Аллагьгъа бакъгъан якъдагъы умутун беклешдире.

17– Къоркъма, – дей ол. – Атам Шаулну къолу сагъа етмежек. Сен Исрайылны уьстюнде пача болажакъсан, мен буса сенден сонг экинчиси болажакъман. Шону гьатта атам Шаул да биле+.

18Сонг олар экевю де Раббибизни алдында бирлешивню дыгъарын бегетелер. Ёнатан уьюне гете, Давут буса Гьорешде къала+.

19Зиплилер, Гибагъа Шаулну ягъына гётерилип, булай дейлер:

– Давут бизде Гьорешни айланма бек четим ерлеринде, Ешимонну къыбласындагъы Гьакила тавда яшынып тура+
20Пачабыз, сагъа къачан онгайлы буса, сен шо заман тюшюп къаларсан, биз буса ону сени къолунга берме гьазирбиз.

21Шаул булай жавап бере:

– Мени къызгъангъангъыз саялы, сиз Раббибизни алдында насиплисиздир! 22Барып, бирдагъы да мюкюр болуп гелигиз. Давут не ерде айланагъанны, шонда ону ким гёргенни билигиз. Магъа ол оьтесиз гьиллачы деп айталар. 23Ол яшынагъан бары да ерлени ахтарып, мени ягъыма инамлы маълуматлар да алып гелигиз. Шо заман мен сизин булан барарман. Эгер де ол гьали де уьлкебизде буса, магъа оьзюн Ягьудини бары да тайпаларыны арасындан излеме тюшюп къалса да, мен ону тапмай къоймасман.

24Олар ёл чыгъалар ва Зипге Шаулну алды булан гелип токътайлар. Давут ва ону адамлары Ешимонну къыбласындагъы Урдун къолну Маон деген дангылында болалар. 25Шаул ва ону адамлары излеме гиришелер. Шо гьакъда Давутгъа айтгъанда, ол яргъа багъып гелип, шонда Маон дангылында тура. Шаул шо гьакъда эшитгенде, ол Давутну артындан Маон дангылына багъып чаба. 26Шаул тавну бир янын тутуп, Давут оьзюню адамлары да булан бириси ягъын тутуп юрюйлер. Давут Шаулдан яшынма алгъасап айлана. Шаул ва ону адамлары буса Давутну ва ону адамларын тутмакъ учун, айланып оланы алдына чыкъма хыял этип юрюйлер. 27Шо заман Шаулну ягъына чавуш гелип:

– Тезликде къайт! Пилистимлилер уьлкебизге чапгъын этдилер, – дей.

28Шаул, Давутну гьызарлайгъанын токътатып, пилистимлилер булан ябушма гете. Муна шо саялыгъадыр шо ерге Айрылывну яры деп ат тагъылгъаны.

24

Давут Шаулну оьлтюрме къызгъана

24^1•Давут, шондан гётерилип, Эн-Гедини айланмагъа бек четим ерлеринде яшап къала.

2Шаул пилистимлилеге этген чапгъынындан къайтгъан сонг, огъар:

– Давут Эн-Геди дангылында тура, – дейлер.

3Шаул, бютюн Исрайылдан уьч минг инг тизив асгер де алып, Давутну ва ону адамларын излемек учун, Къыр Эчкилени Ярларына багъып бара. 4Ол ёлну ягъасындагъы гюренлеге багъып геле. Шонда анакъ болгъан, Шаул да гьажатын этмек учун шону ичине гире. Давут ва ону адамлары буса анакъны ич ягъында олтургъан болгъанлар. 5Давутну адамлары огъар булай дейлер:

– Раббибиз оьзюню гьакъында сагъа: «Сен оьзюне тийишлисин этсин учун, Мен душманынгны къолунга бере тураман», – деп айтгъан гюн муна шудур.

Давут, астаракъ гелип, Шаулну уьст опурагъыны ягъасын гесип алып къоя. 6Шондан сонг Шаулну уьст опурагъыны ягъасын гесип алгъаны саялы, Давут оьзюне яллыкъ табып болмай тура+.

7Ол оьзюню адамларына:

– Мени есиме, Раббибизни танглагъанына, шолай этме неде огъар къолумну гётерме Аллагь гёрсетмесин дагъы, неге тюгюл де ол Раббибизни танглагъаны чы дагъы, – дей+.

8Шо сёзлер булан Давут оьзюню адамларын оьпкелеп ала ва олагъа Шаулгъа чапгъын этме къоймай. Шаул буса, анакъдан да чыгъып, оьзюню ёлуна тюшюп гете+. 9Сонг Давут да, анакъдан чыгъып, Шаулну артындан:

– Есим, пачам! – деп къычыра.

Шаул артгъа багъып бурулгъанда, Давут огъар тап ерге ерли баш ие. 10Ол Шаулгъа булай дей:

– Адамланы: «Давут сагъа яманлыкъ этме хыял эте» – дейгенине, сен неге тынглайсан? 11Бугюн Раббибиз анакъда сени къолума берип къойгъанын оьзюнг эки де гёзюнг булан гёрдюнг. Магъа сени оьлтюрсюн деп тилей эдилер, амма мен, сени къызгъанып: «Мен есиме къолумну гётермежекмен, неге тюгюл де ол Раббибизни танглагъаныдыр», – дедим. 12Муна, атам, уьст опурагъынгны къолумдагъы гесегине къарап къой! Мен опурагъынгны ягъасын гесип алсам да, сени оьлтюрмедим. Мен не яман ишде, не башгётеривде айыплы тюгюлюмню англап, мюкюр болуп къал. Мен сагъа къаршы гюнагь иш этмегенмен, амма мени оьлтюрмек муратда сен мени гьызарлап юрюйсен+. 13Бизге тюз дуванын Раббибиз Оьзю этсин дагъы! Мен саялы сенден Раббибиз оьч алсын дагъы: мени сагъа къолум тиймес+. 14Эсги айтывда айтылагъан кюйде: «Яманны яманлыгъы тиер», шо саялы да сагъа мени къолум тиймес.

15Сен, Исрайылны пачасы, кимге къаршы чыкъгъансан? Кимни гьызарлап юрюйсен? Оьлген итними! Бюрченими! 16Раббибиз, Оьзю бизге дуванчы болуп, бизге тюз дуванын этсин дагъы. Ол, мени ишиме де къарап чыгъып, шону якълап турсун дагъы. Раббибиз, мени сенден азат этип, мени айыпсыз этип къойсун дагъы.

17Давут бу сёзлени айтгъанда, Шаул:

– Бу сени тавушунгму, Давут, уланым? – деп сорап, къычырып йылап йибере.

18– Сен мени алдымда айыплы тюгюлсен, – дей Шаул. – Сен магъа яхшылыкъ этип турдунг, мен буса сагъа яманлыкъ этип юрюдюм. 19Гьали буссагьат сен магъа нечик рагьму этгенингни билдирдинг: Раббибиз мени сени къолунга берген эди, сен буса мени оьлтюрмединг. 20Оьзюню душманына къаршылашып, ону эсен-аман гетме ким къояр эди? Бугюн магъа этген ишинг учун Раббибиз сагъа яхшылыкълар булан къайтарыш этсин дагъы. 21Сен шексиз кюйде пача болажагъынгны ва Исрайылны гьакимлиги сени къолунгда болажагъын мен билемен+. 22Менден сонг наслуларымны тамурун къыркъмажакъгъа ва атамны агьлюсюнде мени атымны ер этмежекге Раббибизни атын тутуп ант эт чи.

23Давут да Шаулгъа ант эте. Шондан сонг Шаул уьюне къайта, Давут ва ону адамлары буса бекликге багъып гётериле.

25

Набал Давутну тилевюн гери ура

25^1Шамуйыл гечине. Бары да исрайыллылар жыйылып, огъар яс этелер. Олар Шамуйылны Рамада ону оьзюню уьюню къырыйында гёмелер. Давут буса Паран деген дангылгъа багъып гете+.

2Маон деген шагьардагъы бир адамны Кармелде мюлкю болгъан. Шо адам бек бай болгъан. Ону бир минг эчкиси, уьч минг къою болгъан. Шо адам къойларын Кармелде къыркъа болгъан. 3Ону аты Набал, къатыныники буса Абигъайыл болгъан. Абигъайыл гьакъыллы ва гёзел тиштайпа болгъан. Амма Калеп тухумдан болгъан Набал гьонкъа, яман хасиятлы адам болгъан+.

4Давут дангылдагъы заман Набалны къой къыркъыву башлангъанын эшите. 5Давут он жагьил уландан булай айтып йибере:

– Кармелдеги Набалны ягъына гётерилип, огъар менден салам айтыгъыз. 6Огъар булай деп айтыгъыз: «Сагъа парахатлыкъ болсун! Уьюнгдегилени барысына да парахатлыкъ болсун! Сени бары девлетинг де эсен-аман болуп турсун! 7Мен сени къой къыркъывунг башлангъан деп эшитдим. Сени къойчуларынг бизин булан турагъанда, биз оланы хатирин къалдырмадыкъ. Къойчуларынг Кармелде тургъан вакътини ичинде оланы бир заты да тас болмады. 8Шо гьакъда къойчуларынга сорап къара, олар сагъа оьзлер айтып берер. Шо саялы да мен йиберген жагьил уланланы арив къабул эт, биз байрам гюн гелгенбиз чи дагъы. Тилеймен, къуллукъчуларынга да, уланынг Давутгъа да не табып бола бусанг, шоланы бер».

9Давут йиберип гелгенлер, Набалгъа ону атындан бу сёзлени барысын да етишдирип, къаравуллап токътайлар. 10Амма Набал Давутну къуллукъчуларына булай деп жавап бере:

– Ким болуп къалгъан шо Давут? Ким болуп къалгъан шо Ишайны уланы? Гьали оьзлени есилеринден къачагъан шолай къуллукъчулар кёп болуп тура. 11Мени къой къыркъагъанларыма деп гьазирленген экмеклени, сувну, этни алып, къайдан эсе бир ерлерден гелген адамлагъа берер деп эсигизге гелеми дагъы?

12Давутну адамлары бурулуп къайтып гетелер. Къайтып гелип, олар Давутгъа гьар сёзню етишдирип бере. 13Давут адамларына:

– Беллеригизге къылычларыгъызны тагъыгъыз! – деп буйрукъ бере.

Олар беллерине къылычларын тагъалар, Давут буса оьзюнюкин тагъа. Давутну арты булан дёрт юзге ювукъ адам тербене, эки юз адам буса арбаны къырыйында къала.

Абигъайыл къан тёгюлювню алдын ала

14Къуллукъчуланы бириси Набалны къатыны Абигъайылгъа булай дей:

– Давут бизин есибизге салам етишдирмек муратда дангылдан чавушларын йиберген эди, амма есибиз оланы мысгъыллап къойду. 15Шо адамлар буса бизге рагьмулу эдилер. Олар бизин хатирибизни къалдырмады, биз отлавлукъда оланы къырыйында турагъан вакътини ичинде бир затыбыз да тас болмады. 16Оланы къырыйында къойларыбызны отлатагъан вакътини ичинде олар гече де, гюндюз де бизге барудай болуп турдулар. 17Шо гьакъда ойлашып, сен не этип болажагъынга къара чы, неге тюгюл де есибизге де, ону уьюндегилени барысына да балагь къопма тура. Ол шолай ачувлу адам чы, гьатта ону булан сёйлеп болагъан бирев де ёкъдур+.

18Абигъайыл заманын бошуна йибермей. Ол, эки юз чапелек, эки тулукъ чагъыр, беш къойну чархларын, беш земгил къызартылгъан будай, юз байлам кишмиш, эки юз байлам къурутулгъан инжир де алып, шоланы барысын да эшеклеге юклей. 19Абигъайыл оьзюню къуллукъчуларына:

– Сиз бара туругъуз, мен артыгъыз булан гелермен, – дей.

Амма ол эри Набалгъа бир зат да айтмай къоя. 20Ол эшекге де минип тавдагъы къакъагъа тюшгенде, ону къаршысына Давут ва ону адамлары геле. Абигъайыл олар булан ёлугъа. 21Давут буса янгы булай айтып тура болгъан:

– Дангылда бир зат да тас болмасын деп, мен бу адамны мюлкюн негьакъ сакълай болгъан экенмен. Этген яхшылыгъыма ол яманлыкъ булан къайтарыш этип токътады. 22Эгер де мен эртенге Набалныки болгъан бир эргишини сама да сав къойсам, Аллагь Давутну къатты кюйде такъсырлап къойсун дагъы!+

23Давутну гёрюп, Абигъайыл чалт эшекден тюше ва ону алдында тап ерге ерли баш ие. 24Ол, Давутну аякъларына багъып авуп, булай дей:

– Есим, айыплы янгыз мен болуп къалайым. Тилеймен, магъа, сени къаравашынга, сени булан сёйлеме изну бер; мен сагъа айтажакъ затгъа бир тынгла чы+. 25Есим, сен шо ярахсыз адам Набалгъа тергев бермей къой. Ол оьзюню атына ошап къалгъан, ону аты Гьайгев[*], ол даим гьайгев кюйде тура. Сени къаравашынг болгъан оьзюмню гьакъымда айтсам, мен сен йиберип гелген адамланы гёрмедим.

26Бийим! Раббибиз булан, сени яшавунг булан ант этемен. Раббибиздир къолунгдан къан тёгюлмекликден де, оьч алмакълыгъынгдан да сени сакълагъан! Сагъа яманлыкъ этме хыял этип айланагъанланы къысматы энни Набалныки йимик болуп къалсын дагъы+. 27Мен сагъа гелтирген савгъат сени артынга тюшгенлеге берилип къалсын. 28Тилеймен, мени айыбымдан гечип къой, Раббибиз сагъа деп мукъаятлы уьй къурмай къоймас чы, неге тюгюл де сен Раббибиз учунгъу давланы юрютюп турасан. Бютюн яшавунгну ичинде сенде бир оьчлюк де тувмасын дагъы+. 29Эгер де сени оьлтюрме сююп, гьеч бирев сама да сени гьызарлап айланса, Раббибиз, Аллагьынг сени къоруп сакълап туражакъ. Амма душманларынгны буса Ол ташны пырхыллатагъандай пырхыллатып атажакъ. 30Раббибиз, сен учун оьзюнге байлавлу айтгъан бары да яхшылыкъланы этип, сени Исрайылны башчысы этип салгъан сонг, 31негьакъ къан тёкдюм ва оьзюм саялы оьч алдым деп, сагъа къыйналма, оьз-оьзюнгню азаплама багьана болмас. Раббибиз сагъа уьстюнлюкню бергенде, сени къаравашынг болгъан мени эсге аларсан.

32Давут Абигъайылгъа булай дей:

– Макътав болсун мени бугюн сени булан ёлукъдургъан Раббибизге, Исрайылны Аллагьына! 33Макътав болсун сени гьакъылынга, макътав болсун мени къан тёкмегимден де, оьзюм саялы оьч алмакъдан да сакълагъанынг саялы. 34Мени сагъа зарал гелтирмекден сакълагъан Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны, гьар даим де барлыгъы гертидир! Эгер де сен мени булан алгъасап ёлукъмагъан эдинг буса, танг болгъунча Набалны уьюндеги бир эргиши де сав къалмажакъ эди, шо да гертидир.

35Сонг Давут Абигъайылны къолундан ол гелтирген затланы ала ва:

– Парахатынга уьюнге бар. Сен айтгъан сёзлеге де тынглап, мен тилевюнгню кютермен, – дей.

Абигъайыл Давутгъа къатын болуп бара

36Абигъайыл Набалны ягъына гелгенде, ол уьюнде пачаныкидей йыбавда олтуруп табула. Набал шат ва эсирген болгъан. Абигъайыл танг къатгъынча огъар бир зат да айтмай тура. 37Эртен Набал айыкъгъанда, къатыны огъар бары затны хабарлай. Набалны юрегини ишлейгени токътагъандай болуп къала, оьзю де ташдай болуп къатып къала. 38Арадан он гюнлер гетип, Раббибиз Набалны йыгъа, ол оьле. 39Набал оьлгенни эшитгенде, Давут булай дей:

– Макътав болсун мени мысгъыллагъан Набалдан оьч алгъан Раббибизге. Ол къуллукъчусун яман ишден сакълап, Набалны яманлыгъын ону оьзюню башына бакъдырып къойду.

Сонг Давут Абигъайылгъа оьзюне къатын болуп гелсин деген тилев булан йибере. 40Ону къуллукъчулары, Кармелге де гелип, Абигъайылгъа:

– Давут бизин сени оьзюне къатын этип алмакъ учун йиберген, – дейлер.

41Абигъайыл тап ерге ерли баш ийип:

– Мунаман мен, сагъа къуллукъ этме ва есимни къуллукъчуларыны аякъларын жувма гьазир къаравашынг, – дей.

42Абигъайыл чалт эшекге мине ва оьзюн узатагъан беш къаравашы да булан бирче, Давут йиберип гелгенлени артына да тюшюп, ону ягъына бара ва огъар къатын болуп къала.

43Давутну дагъы да Агьиноам деген изреелли къатыны болгъан. Олар экевю де Давутну къатынлары болуп къалалар+. 44Шаул оьзюню къызы, Давутну къатыны Микалны буса Галлимдеги Лайишни уланы Палтиге бере+.

26

Давут Шаулну оьлтюрме къызгъана

26^1•Зиплилер Гибагъа Шаулну ягъына гелип:

– Давут Ешимонну къаршысындагъы Гьакила тёбеде яшынгъан, – дейлер+.

2Давутну излемек учун, Шаул уьч минг тизив исрайыллылар да булан Зип дангылына багъып тюше+. 3Шаул Ешимонну къаршысындагъы Гьакила тёбеге элтеген ёлну ягъасында къонушуп токътай, Давут буса дангылда токътагъан болгъан. Шаул оьзюню артындан шонда багъып тербенгенни гёргенде, 4Давут тынчыланы йиберип, Шаул гертиден де гелгенин биле.

5Давут ёл чыгъа ва Шаул къонушуп токътагъан ерге багъып геле. Ол Шаул ва Нирни уланы, асгербашчы Абинер къайда юхлама ятгъанын гёре. Шаул оьзлер къонушуп токътагъан ерни ортасында ятып юхлай болгъан, асгерлери буса ону айланасында болгъан+. 6Давут гьетли Агьималикден ва Ёапны иниси, Саруяны уланы Абишайдан:

– Шаул къонушуп токътагъан ерге мени булан бирче ким тюше? – деп сорай.

– Мен тюшемен сени булан, – дей Абишай+.

7Давут ва Абишай гечелетип асгерни ягъына геле ва Шаул къонушунда юхлап турагъанын, ону сюнгюсю башлыгъында ерге къагъылгъанын гёре. Абинер ва асгерлер ону айланасы булан ятгъан болгъанлар. 8Абишай Давутгъа булай дей:

– Аллагь бугюн душманынгны къолунга берип тура. Магъа сюнгюм булан бир уруп, ону ерге къадап къойма ихтияр берсана. Магъа экинчи керен уруп авара болма да тюшмежек.

9Амма Давут Абишайгъа булай дей:

– Вёре, оьлтюрме ону. Кимдир Раббибизни танглагъанына къол да гётерип, сонг айыпсыз къалып болажакъ+? 10Раббибиз булан ант этемен, – дей ол. – Раббибиз ону Оьзю йыгъып къояжакъ. Ол не оьзюню заманы гелип оьлежек, неде давгъа барып, шонда оьлежек+. 11Амма Аллагь гёрсетмесин магъа Раббибизни танглагъанына къол гётерип къоймагъа. Сюнгюсюн де, ону башлыгъындагъы кажинни де ал гьали, гетейик.

12Давут Шаулну башлыгъындан ону сюнгюсюн де, кажинни де ала ва олар гетелер. Шону бирев де не гёрмей, не билмей; юхлайгъанланы бири де уянмай къала. Олар бары да юхлап туралар, неге тюгюл де Раббибиз оланы къатты юхугъа батдыргъан болгъан+. 13Давут бет булан гётериле, тавну башына да минип, ариде токътай. Буланы арасында шайлы мезгил бола. 14Ол асгерге ва Нирни уланы Абинерге:

– Абинер! Жавап бер магъа! – деп къычыра.

Абинер:

– Сен кимсен пачаны чакъырагъан? – деп жавап бере.

15Давут булай дей:

– Сен эргишисен чи? Ким бар Исрайылда сагъа ошап? Сен неге дагъы оьзюнгню есинг пачаны сакълап болмадынг? Халкъны арасындан бирев сени есинг пачаны оьлтюрмек учун гелген эди. 16Сен буса къолайсыз кюйде иш гёрдюнг! Раббибизни атын тутуп ант этемен, сагъа да, сени адамларынга да оьлюм тийишли, неге тюгюл де сиз оьзюгюзню есигизни, Раббибизни танглагъанын сакълап болмадыгъыз. Айлананга багъып къара. Пачагъызны башлыгъындагъы сюнгю де, кажин де къайдадыр?

17Шаул, Давутну тавушун танып:

– Бу сени тавушунгму, Давут, уланым? – дей.

– Дюр, мени тавушум, есим, пачам, – деп жавап бере Давут 18ва булай деп къоша: – Неге сен, есим, мени, къуллукъчунгну, гьызарлап юрюйсен? Не этгенмен мен, не яманлыкъ этип айыплыман мен? 19Сен, есим, пачам, къуллукъчунгну сёзлерине тынгла гьали. Эгер де Раббибиз сени магъа къаршы бакъдыргъан буса, мен Огъар деп къурбан этежекмен. Амма эгер де шону адамлар этген буса, Раббибизни алдында налат болуп къалсын дагъы олагъа! Олар магъа: «Бар, ят аллагьлагъа къуллукъ эт!» – деп де айтып, мени къуваладылар ва мени Раббибизни уьлкесинде яшамакъдан магьрюм этдилер. 20Раббибизден аридеги топуракъгъа мени къаным тёгюлюп къалмакъны Аллагь гёрсетмесин дагъы. Исрайылны пачасы мени бир бюрчени излейгендей излеп айлана, тавлардан къыртавукъну артындан чабып айланагъандай айлана.

21Шаул булай дей:

– Мен гюнагь иш этгенмен. Къайтып къал, Давут, уланым. Бугюн мени яшавум сагъа сыйлы болуп чыкъды, мен де сагъа дагъы зарал гелтирме къарамажакъман. Мен бир гьайгев йимик иш гёрюп тургъанман ва бек уллу хата иш этгенмен+.

22– Муна пачамны сюнгюсю, – деп жавап бере Давут. – Сени жагьил къуллукъчуларынгдан бири, бу якъгъа чыгъып, шону алсын. 23Раббибиз гьар адамны оьзюню муъминлиги ва аминлиги саялы савгъатлай. Бугюн Раббибиз сени къолума берген эди, амма мен Раббибизни танглагъанына къолумну гётермедим+. 24Бугюн сени яшавунг магъа сыйлы болгъаны йимик, Раббибиз де мени яшавумну къыйматласын дагъы. Ол мени гьар-бир балагьдан да къутгъарсын дагъы.

25Шаул Давутгъа:

– Макътав болсун сагъа, уланым Давут. Сен, зор уллу ишлер эте туруп, шексиз кюйде, уьстюнлюклеге етишежексен, – дей.

Давут оьзюню ёлу булан гете, Шаул буса уьюне къайта.

27

Давут пилистимлилени ягъында яшына

27^1Давут булай ойлаша: «Гьали мен къайсы гюн де Шаулну къолундан оьлюмге тарыма боламан. Мен этип болажакъ яхшы бир зат бар – пилистимлилени топурагъына чыгъып, ондан къутулуп боламан. Шо заман Исрайылны ичинде къайда болсам да, Шаул мени тапма умутун тас этежек, мен де ону къолундан сыпкъырылажакъман».

2Давут алты юз адам да булан гете ва Маокну уланы, Гатны пачасы Акишни ягъына багъып чыгъа+. 3Давут оьзюню адамлары да булан Гатда Акишни ягъында ерлеше. Давутну гьар адамыны оьз агьлюсю болгъан. Ону оьзюню де эки къатыны болгъан: Изреелдеги Агьиноам ва Кармелдеги Абигъайыл, Набалдан къалгъан къатын+. 4Шаулгъа Давут Гатгъа къачгъанын етишдиргенде, ол Давутну дагъы излемей къоя.

5Давут Акишге булай дей:

– Эгер де сен магъа рази бусанг, сени гиччи шагьарларынгдан бирисинде яшамакъ учун магъа ер гёрсет. Сени къулунга пачаны шагьарында сени булан яшама къыйышмас.

6Шо заман Акиш Давутгъа Сиклак деген шагьарны бере; шондан берли шо шагьар Ягьудини пачаларыныки болуп тургъан. 7Давут пилистимлилени топурагъында бир йыл да дёрт ай да тура. 8Ол ва ону адамлары, гётерилип, гешурлулагъа, гирзлилеге ва амаликлилеге чапгъын этип туралар. (Бырынгъыдан берли бу халкълар Шургъа ва Мисриге ерли узатылып гетеген топуракъларда яшагъанлар.)+
9Давут гьар гезик бу вилаятгъа чапгъын этегенде, ол не эргишилени, не къатынгишилени сав къоймай болгъан, амма къойларын, оьгюзлерин, эшеклерин, тюелерин гьайдап ва гиеген гийимлерин де алып гете болгъан. Сонг ол Акишни ягъына къайтып геле болгъан.

10Акиш: «Бугюн кимлеге чапгъын этдигиз?» – деп сорагъанда, Давут: «Ягьудили Негепге» неде «ерагьмелли Негепге», неде «кенли Негепге», – деп жавап бере болгъан+. 11Ол не эргишилени, не къатынгишилени сав къоймай болгъан. Оланы Гатгъа элтмеге де ярар эди, неге тюгюл де Давут булай ойлаша болгъан: «Олар бизин сатып: „Муна Давут этген зат“, – деп айтма болажакълар». Давут пилистимлилени топурагъында яшайгъан заманны ичинде даим шолай иш гёрюп тургъан. 12Акиш Давутгъа инана болгъан ва оьз-оьзюне: «Давутну оьзюню исрайыл халкъы шонча да гёрюп ярамай чы, гьатта ол даим мени къуллукъчум болуп туражакъ», – дей болгъан.

28

28^1Шо гюнлер пилистимлилер Исрайыл булан дав этмек учун, асгерлерин жыя. Акиш Давутгъа:

– Сен оьзюнгню адамларынг да булан мени асгериме къошулуп чыкъма герегингни бил, – дей.

2Давут Акишге:

– Яхшы. Сен къулунг не этме болажагъын гёрежексен, – дей.

Акиш:

– Бек тизив! Мен сени оьзюмню гьамангъы якълавчум этежекмен, – дей.

Шаул Эн-Дор шагьарлы халмажчы къатынны ягъында

3Шамуйыл гечингенде, бары да исрайыллылар огъар яс этгенлер ва ону оьзюню шагьары Рамада гёмгенлер. Шаул уьлкесинден оьлюлени ругьлары булан сёйлейгенлени ва сигьручуланы барын да къувалап чыгъаргъан+.

4Пилистимлилер жыйылып, Шунам деген шагьаргъа гелелер ва шонда къонушалар. Шаул буса, бары да исрайыллыланы жыйып, Гилбоа деген тавда къонуша+. 5Шаул, пилистимлилени асгерин гёрюп, къоркъа; ону юрегинде къоркъув уялана. 6Ол Раббибизден сорап къарай, амма Ол Шаулгъа не тюшлерден, не чёп салывдан[*], не пайхаммарлардан таба жавап бермей+. 7Шаул къуллукъчуларына:

– Магъа оьлгенлени ругьлары булан сёйлейген къатынны табыгъыз. Мен, ону ягъына барып, огъар сорап къарайым, – дей.

– Шолай къатын Эн-Дор шагьарда бар, – дейлер огъар къуллукъчулары.

8Шаул, оьзюн танымасын деп, башгъа опуракълар да гийип, эки ёлдаш да булан ёл чыгъа ва гече шо къатынны ягъына геле.

– Мени учун ругь булан сёйле, – дей ол, – мен айтгъан адамны ругьун чакъыр магъа.

9Амма къатын огъар булай дей:

– Сен, озокъда, Шаул этген затны билесен. Ол оьлюлени ругьлары булан сёйлейгенлени ва сигьручуланы къувалап чыгъарды. Сен неге магъа оьлсюн деп тузакъ салма айланасан?

10Шаул огъар Раббибизни аты булан:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, сен шо зат саялы такъсырланмажакъсан, – деп ант эте.

11Шо заман къатын:

– Кимни чакъырайым сагъа? – деп сорай.

– Магъа Шамуйылны чакъыр, – дей ол.

12Шамуйылны гёргенде, къатын, бек къычырып, Шаулгъа:

– Сен мени неге алдатдынг? Сен чи Шаулсан! – дей.

13Пача огъар:

– Къоркъма. Сен нени гёресен? – дей.

Къатын:

– Мен топуракъны ичинден гётерилип гелеген ругьну гёремен, – дей.

14– Ону гёрюнюшю нечикдир? – деп сорай Шаул.

– Уьстюне аба да гийген къартгиши гётерилип геле, – дей къатын.

Шо заман Шаул шо Шамуйыл экенни англай ва огъар абур эте туруп, башын эгип, мангалайын тап ерге тийдире+.

15Шамуйыл Шаулгъа:

– Мени неге рагьатсызландырасан? Неге чакъырасан? – дей.

– Мени башыма уллу балагь къопгъан, – дей Шаул. – Пилистимлилер мени булан дав юрютелер, Аллагь буса магъа арт берген. Ол магъа дагъы не пайхаммарлардан, не тюшлерден таба жавап бермей. Сен магъа не этме герекни айтсын деп, мен сени шо саялыгъа чакъыргъанман+.

16– Раббибиз, сагъа арт да берип, сагъа душман болгъан сонг, сен магъа сорап не этесен дагъы? – деп жавап бере Шамуйыл. – 17Раббибиз менден таба Оьзю алданокъ айтгъан затын этди. Раббибиз, гьакимликни сенден чыгъарып алып, сени къырыйынгдагъыланы бирисине – Давутгъа берди+. 18Сен Раббибизге тынгламадынг, амаликлилеге Ону ялынлы къазапланывун бакъдырмадынг. Шо саялы Раббибиз бугюн сагъа шо затны этген+. 19Ол Исрайылны сени де булан бирче пилистимлилеге бережек. Тангала сен де, сени уланларынг да мени булан мен бар ерде болажакъсыз. Сонг дагъы да Раббибиз пилистимлилеге исрайыллыланы асгерин бережек+.

20Шаул, Шамуйылны сёзлеринден ажайыпгъа къалып, шоссагьат ерге йыгъылып къала. Шаул гьалсыз болуп къала, неге тюгюл де ол сав гюн ва сав гече бир зат да ашамагъан болгъан. 21Шаулну ягъына гелип ва ол гьайран болгъанын гёрюп, къатын булай дей:

– Мен сагъа тынгладым. Оьлюп къалма болагъаныма да къарамайлы, мен, къаравашынг, сен айтгъан затны этдим. 22Тилеймен, сен де къаравашынга тынгла. Сагъа аш гесек берейим, сен шону аша. Ёлгъа тюшгенде, къаркъаранга гюч берсин.

23Шаул, ону сёзлерин гери ура туруп:

– Ашамайман, – дей.

Амма къатынны тилевлерине оьзюню адамлары да къошулуп, Шаул олар айтгъангъа рази бола. Ол, ерден туруп, ятывда олтура. 24Бу къатынны семиз бузаву болгъан. Къатын тезликде шону соя. Ол, ун алып, хамур баса ва маясыз экмек бишире. 25Сонг къатын биширген экмегин Шаулну ва ону адамларыны алдына сала, олар да ашай. Шо гече олар туруп гетелер.

29

Пилистимлилер Давутну кёмегин гери уралар

29^1Пилистимлилер Апекде оьзлени асгерлерин жыялар, исрайыллылар буса Изреел дангылындагъы булакъны ягъында къонушалар. 2Пилистимли ёлбашчылар оьзлени юз, минг асгерлери булан юрюп барагъанда, Давут ва ону адамлары Акиш булан бирче артдан юрюй болгъанлар. 3Пилистимлилени ёлбашчылары:

– Бу ягьудилилер мунда не этелер? – деп сорайлар.

Акиш булай жавап бере:

– Бу чу Исрайылны пачасы Шаулну къуллукъчусу болуп тургъан Давут! Ол мени ягъымда турагъаны бир йылдан кёп бола. Давут Шаулну къоюп чыкъгъанлы, мен ону бир яманлыгъын да гёрмегенмен.

4Амма пилистимли ёлбашчылар, огъар къазапланып, булай дейлер:

– Бу адамны къайтарып йибер, сен оьзюне гёрсетген ерине багъып къайтсын. Давутгъа бизин булан давгъа гелме тюшмей, ёгъесе ябушувну вакътисинде ол бизге къаршы чыгъып къалажакъ. Огъар еси булан ярашма не ёл къалгъан? Бизин адамларыбызны къан тёгюлювю булан тюгюлмю дагъы? 5Оьзюню гьакъында олар бийий, йырлай туруп:

«Шаул минглени,

Давут буса он минглени йыкъды», – деген Давут тюгюлмю дагъы бу+?

6Акиш, Давутну чакъырып, огъар:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, сен намуслу адамсан. Мен сагъа оьзюм булан асгерде къуллукъ этме ихтиярны кёп сююп берер эдим. Сен мени ягъыма гелген гюнден тутуп, бугюнге ерли мен сени бир яманлыгъынгны да гёрмегенмен, тек ёлбашчылар сагъа рази тюгюллер. 7Бурулуп, парахатынга гетип къал; вёре, пилистимли ёлбашчыланы ачувун чыгъарар йимик бир зат да этмегей эдинг.

8– Мен шонча да не этгенмен? – деп сорай Давут. – Мен сени ягъынга гелген гюнден тутуп, бугюнге ерли мени, къулунгну, сен не яманлыгъын тапгъансан? Неге магъа есим пачаны душманлары булан ябушма барма ярамай?

9Акиш булай жавап бере:

– Мени гёзюм булан къарагъанда, сен Аллагьны малайигидей нечакъы да яхшысан. Тек пилистимли ёлбашчылар: «Огъар бизин булан давгъа барма тюшмей», – дедилер+. 10Гьасили, сени булан гелген есинг Шаулну къуллукъчулары булан тез турарсан. Танг булан туруп, гетерсиз.

11Давут ва ону адамлары пилистим топурагъына къайтмакъ учун, эртен тез туралар. Пилистимлилер буса Изреелге багъып гётерилелер.

30

Давут амаликлилерден оьч ала

30^1Давут ва ону адамлары, ёлгъа чыгъып, уьчюнчю гюн Сиклаггъа етишелер. Амаликлилер Негепге ва Сиклакгъа чапгъын этген болгъанлар. Олар, Сиклаггъа чапгъын этип, шону яллаталар+
2ва шонда болгъан чакъы бары да къатынланы арасындан гиччилерин де, уллуларын да есирликге алалар. Амаликлилер, оланы бирисин де оьлтюрмейли, оьзлер булан алып гетелер.

3Давут ва ону адамлары Сиклаггъа гелгенде, шагьар яллатылгъанны, къатынлары, уланлары ва къызлары есирликге алынгъанны гёрелер. 4Олар гьынкъгъа тюшюп йылайлар. Давут ва ону адамлары гьалсыз болуп къалгъынча шо кюйде йылап туралар. 5Есирликге Давутну Изреелдеги Агьиноам ва Кармелдеги Набалдан къалгъан Абигъайыл деген эки де къатыны да алынгъан болгъан+. 6Давут бек уллу ойгъа тюше, неге тюгюл де халкъ ону ташгъа тутма сёйлешип тура болгъан. Оланы гьариси оьзлени яшларына байлавлу болуп бек къыйнала болгъан. Амма Давут Раббибизге, оьзюню Аллагьына, бакъгъан якъда беклешип токътай. 7Давут Агьималикни уланы, дин къуллукъчу Абиатаргъа:

– Эпотну гелтир, – дей.

Абиатар гелтире,+
8Давут да Раббибизден:

– Мен асгерни артындан чабайыммы? Оланы артындан етишерми экенмен? – деп сорагъан.

– Чап оланы артындан, – деп жавап берген Ол. – Шексиз кюйде, сен оланы артындан етишежексен ва азат этежексен.

9Давут ва ону булан алты юз адам Бесор деген оьзенге багъып гелелер. Олар шонда токътайлар,+
10неге тюгюл де, бек къавшалгъанына гёре, эки юз адам оьзенни ари ягъасына чыкъма болмай болгъан. 11Олар, ёлда бир мисрилиге ёлугъуп, ону Давутну ягъына гелтирелер. Олар мисрилиге аш да, ичме сув да берелер; 12дагъы да инжир де, эки байлам кишмиш де берелер. Ашагъан сонг, ону къаркъарасына гюч гире, неге тюгюл де ол аш ашамагъаны, сув ичмегени уьч гече, уьч гюн бола болгъан. 13Давут:

– Сен кимлерденсен, къайдан гелгенсен? – деп сорай.

Ол булай деп жавап бере:

– Мен мисрилимен, бир амаликлини къулуман. Мен уьч гюн алдын авруп къалгъанда, есим мени къоюп къойду. 14Биз къыбладагъы керетлилеге, ягьудилеге ва Калепни наслуларына чапгъын этдик. Дагъы да биз Сиклакны яллатдыкъ+.

15Давут огъар:

– Сен магъа шо асгер бар ерге элтеген ёлну гёрсетип боламысан? – деп сорай.

Ол:

– Сен мени оьлтюрмежекге ва есиме къайтармажакъгъа Аллагьны атын тутуп ант эт, мен де сагъа олар бар ерге элтеген ёлну гёрсетежекмен, – деп жавап бере+.

16Мисрили Давутну алып гелгенде, амаликлилер, гёзге гёрюнеген чакъы ерде де олтуруп, ашап, ичип, байрам этип тура болгъанлар, неге тюгюл де пилистимлилени ва Ягьудини топуракъларында олар кёп мал-матагь чыгъарып алгъан болгъанлар. 17Давут олар булан къашкъаралгъан вакътиден тутуп, артындагъы гюн ахшам болгъунча дав эте. Тюелеге де минип къачып гетген дёрт юз жагьил уланлар болса тюгюл, олардан дагъы биревю де къутулуп да болмай. 18Давут амаликлилер алгъан бары затны къайтара ва оьзюню эки де къатынын да азат эте. 19Душман чыгъарып алып гетген бир заты да тас болмай чыгъа: не гиччилери, не уллулары, не къызлары, не алып гетген затлары. Давут бары затны къайтара. 20Ол бары да сиривлени де, туварланы да чыгъарып ала ва ону адамлары оланы башгъа гьайван-малны алды булан гьайдай туруп:

– Булар Давутгъа тюшген затлардыр, – деп юрюйлер.

Тюшген затны пайлав

21Давут оьзюню артындан юрюп болмай, бек къавшалгъан ва Бесор оьзенни ягъасында къалгъан шо баягъы эки юз адамны ягъына геле. Олар Давутну ва ону булангъы адамланы алдына чыгъалар. Давут шо адамлагъа багъып ювукълашгъанда, олар булан саламлаша. 22Амма Давут булан баргъан адамланы арасындан бары да яманлары ва намуссузлары булай дейлер:

– Олар бизин булан чыкъмагъан эдилер, биз де дав этип тюшген затларыбыздан олагъа пай чыгъармажакъбыз. Гьар кимни янгыз оьзюню къатынын да, яшларын да алып гетме ихтияры бар.

23Давут булай деп жавап бере:

– Ёкъ, къардашларым, Раббибиз бизге берген затны булай пайдаландырмагъыз. Ол бизин якълады, бизге къаршы чыкъгъан асгерни къолубузгъа берип къойду. 24Бу ишде сизин булан рази болма тюшмей. Арбаны ягъында къалгъан адамны пайы да давгъа баргъан адамныки йимик болма тарыкъ. Бары халкъгъа бирни йимик пай чыгъарма тарыкъ+.

25Шо гюнден тутуп ва сонг да Давут шолай пайлавну бир къанун ва къайда этип къоя; шо бугюнлеге ерли де гючде сакъланып тура.

26Давут Сиклакгъа гелгенде, давда тюшген затлардан бир гесекни оьзюню къурдашлары болгъан Ягьудини тамазаларына булай да айтып йибере:

– Муна сизге давда Раббибизни душманларындан чыгъарып алынгъан затлардан савгъат.

27-31Давут, шо затлардан пай чыгъарып, Бет-Элде, Негеп Рамотада, Яттирде, Ароерде, Сипмотда, Эштемоада, Ракалда, ерагьмеллилени ва кенлилени шагьарларында, Гьормада, Бор-Ашанда, Атакъда, Гьабрунда ва Давут булан ону адамлары юрюп айланагъан бары да ерлерде турагъанлагъа берип йибере+.

31

Шаулну ва ону уланларыны оьлюмю

31^1Пилистимлилер Исрайыл булан дав юрюте, исрайыллылар олардан къачалар ва Гилбоа тавда оьлюмге тарыйлар+. 2Пилистимлилер, Шаулну ва ону уланларыны артындан етишип, ону Ёнатан, Абинадап ва Малки-Шуа деген уланларын оьлтюрелер+. 3Шаулну айланасында къатты ябушув юрюле. Окъчулар, Шаулну эс этип, ону авур яраландыралар. 4Шаул оьзюню савутчусуна:

– Къылычынгны чыгъарып, магъа чанч, ёгъесе бу сюннетсизлер гелип, мени хорлап, сонг оьлтюрежеклер, – дей.

Амма ону савутчусу шо ишни этме тавакаллыкъ этмей, неге тюгюл де бек къоркъа. Шо заман Шаул, оьзюню къылычын да алып, шогъар багъып атыла+. 5Савутчу Шаул оьлгенни гёргенде, ол да оьзюню къылычына багъып атыла ва ону булан бирче оьлюп къала. 6Шаул, ону уьч уланы ва савутчусу шолай оьлелер. Шаулну бары да адамлары шо гюн оьлелер.

7Исрайыллыланы асгери къачып гетгенни, Шаул ва ону уланлары оьлгенни гёрюп, къолну ари ягъында ва Урдунну артында турагъан исрайыллылар да оьзлени шагьарларын къоюп къачалар. Пилистимлилер буса, гелип, шоланы елеп къоялар.

8Артындагъы гюн пилистимлилер оьлгенлени тонама гелгенде, олар Гилбоа тавда оьлген Шаулну ва ону уьч уланын табалар. 9Олар, Шаулну башын гесип, савутун чечип алалар ва бютюн пилистимлилени топурагъына шо гьакъда оьзлени ялгъан аллагьлары булангъы ибадатханасында ва халкъына билдирсин учун, чавушланы йиберелер+. 10Пилистимлилер ону савутун Астартаны ибадатханасына салалар ва ону сюегин Бет-Шеан деген тамгъа илелер.

11Гилатдагъы Ябешде яшайгъанлар пилистимлилер Шаулгъа этген затны гьакъында эшитгенде,+
12бары да къоччакъ асгерлери ёл чыгъалар. Олар сав гече юрюйлер ва Бет-Шеан тамындан Шаулну ва ону уланларыны сюеклерин алалар. Асгерлер Ябешге гелип, оланы шонда яллаталар+. 13Сонг олар, Шаулну ва ону уланларыны сюеклерин алып, Ябешде йылгъын терекни тюбюнде гёмелер ва етти гюн ораза туталар.

* 1:1Раматайым-Сопим – Ерусалимден 35 чакъырым темиркъазыкъ-гюнбатышгъа багъып ерлешген шагьар.

* 1:11Ону башына бир заманда да деллек де тиймежек эди – назорлулукъну, демек инсанны Аллагьгъа тапшурувну талапларыны бириси шолай болгъан.

* 1:19Рама – Раматайым-Сопим шагьарны башгъа аты; 1:1-нчи аятгъа берилген баянлыкъгъа да къара.

* 1:20Шамуйыл – ягьудиче бу атны «Аллагьдан тилеп алынгъан» деп англама бола.

* 2:18Эпот – мунда эпот – дин къуллукъчуланы уьст гийимини аты.

* 4:1Пилистимлилер – денгизни халкъларыны (бизин девюрден XIII – XII-нчи асрулардан алъякъда) чапгъыныны заманларындан тутуп Паластинни къыбла-гюнбатышында яшагъан халкъ. Амос пайхаммарны китабына гёре (9:7), пилистимлилени ватаны Каптор, демек Крит болгъан.

* 4:12Буньямин – Якъубну гиччиси уланы, Исрайылны шолай аты булангъы къавумуну ата-бабасы.

* 4:21Икабот – тувра «макътавсуз» деген маънаны бере.

* 7:5Миспа – Ерусалимден 12 чакъырым темиркъазыкъгъа багъып ерлешген агьамиятлы шагьар.

* 7:12Эбен-Езер – ягьудиче «Кёмекни Ташы» деп англама бола.

* 7:16Гилгал – исрайыллыланы Еригьондан гюнтувушгъа багъып, Паластиндеги биринчи сыйлы ери болгъан топуракъ.

* 9:24Ашбаз, савлай бутну да гелтирип – Шаулгъа къурбангъа союлгъан гьайванны оьзюн дин къуллукъчулар ашама герек гесеги таклиф этилген. Шоллукъда Шаулну оьзтёречелиги, ону Аллагь булан байлавлугъу барлыгъы токъташдырыла болгъан.

* 12:17Ол да кёклени кёкюретип, янгур явдуруп къояжакъ – язда, будай оракъны вакътисинде шо ерлерде янгурлар явмай.

* 14:47Муап, аммунлулар, Эдом, Собаны – Исрайыл булан хоншудагъы уьлкелер ва халкълар. Муап – Оьлю денгизден гюнтувушгъа багъып ерлешген уьлке. Аммунлулар – Урдунну арт бойларында яшагъан халкъ. Аммунлуланы пачалыгъыны тахшагьары Раббат-бене-Аммун (гьалиги Амман) лап бырынгъы вакътилерде де зор гючлю шагьар болгъан. Эдом – Оьлю денгизден къыбла-гюнтувушгъа, Муапдан къыблагъа багъып ерлешген уьлке. Соба – гьалиги Шамны топурагъында ерлешген арамлы уьлкелени бириси.

* 14:48Амаликлилер – Паластинни къыбласында, Мисри булан дазугъа ювукъда гёчюп яшайгъан халкъ.

* 17:5Беш минг шекелге ювукъ – 57 килогъа ювукъ.

* 17:7Алты юз шекел – 7 килогъа ювукъ.

* 19:13Терапим – агъачдан ясалып, оьзюне сужда этилеген уьй аллагьны келпети.

* 21:9Эпотну артында – мунда эпот адат булан байлавлу нечик буса да бир затны аты.

* 23:2Кеила – Паластинни къыбласында, Ягьуданы пайында ерлешген шагьар.

* 23:6Эпот – 2-18-нчи аятда йимик, мунда шолай гийимни гесегине тюгюл, бир тюрлю адат булан байлавлу алатгъа айтылгъан.

* 25:25Гьайгев – Ягьуди тилде «Набал» деген атны «гьайгев» деген маънасы бар.

* 28:6Чёп салывдан – тувра: «уримден таба» деп англама бола. Бу затны кёмеклиги булан дин къуллукъчу Аллагьдан бир-бир соравлагъа жавап алгъан.

+ 1:3 Чыгъ 23:15, Такр 12:5-7
+ 1:4 Такр 12:17-18
+ 1:9 1 Пач 12:7, 1 Пач 15:20
+ 1:11 Яр 28:20
+ 2:1 Лкъ 1:46-55, Заб 33:3
+ 2:2 Чыгъ 15:11, Такр 32:31
+ 2:4 Заб 36:15, Заб 75:4
+ 2:5 Заб 67:7, Заб 112:9,
+ 2:6 Такр 32:39
+ 2:7 Аюб 5:11, Заб 74:8

+ 2:8 Заб 106:41, Заб 112:7, Аюб 36:7, Заб 112:7-8, Аюб 38:6, Айт 8:29, Заб 23:2, Заб 101:26, Заб 103:5

+ 2:9 Заб 90:11, Айт 2:8, Айт 4:19,
+ 2:10 1 Пач 7:10, Заб 17:14, Заб 95:13
+ 2:12 Такр 13:13
+ 2:16 Лев 3:16-17, Лев 7:25
+ 2:22 Чыгъ 38:8
+ 2:26 Лкъ 2:52
+ 2:27 3 Пач 13:1, Чыгъ 4:14, Чыгъ 4:27
+ 2:28 Чыгъ 28:1, Сан 18:8-19
+ 2:30 Чыгъ 27:21, Айт 4:8,
+ 2:31 3 Пач 2:27
+ 2:34 1 Пач 4:11
+ 2:35 3 Пач 2:35
+ 3:1 Заб 73:9, Айт 29:18,
+ 3:11 4 Пач 21:12,
+ 3:18 2 Пач 10:12, 2 Пач 15:26
+ 3:19 1 Пач 9:6
+ 4:4 Чыгъ 25:22
+ 4:11 1 Пач 2:34
+ 4:15 3 Пач 14:4
+ 4:20 Яр 35:17
+ 4:22 Заб 77:61
+ 6:3 Лев 5:15, Лев 5:16
+ 6:6 Чыгъ 8:15, Чыгъ 8:32, Чыгъ 12:31
+ 6:7 Сан 19:2, Такр 21:3
+ 6:19 Чыгъ 19:21, Сан 4:20
+ 7:1 2 Пач 6:3,
+ 7:3 Такр 30:1-10, 3 Пач 8:48,
+ 7:6 2 Пач 14:14, 2 Пач 23:16,
+ 7:9 Заб 98:6
+ 7:10 1 Пач 2:10, Заб 17:15
+ 7:12 Яр 28:18, Яр 35:14,
+ 8:3 Чыгъ 23:8, Такр 16:19
+ 8:5 Такр 17:14,
+ 8:11 Такр 17:16-20, 1 Пач 14:52
+ 8:14 3 Пач 21:1-16
+ 8:18 Айт 1:28,
+ 9:1 1 Пач 14:51,
+ 9:4 4 Пач 4:42
+ 9:6 1 Пач 3:19
+ 9:12 3 Пач 3:2
+ 9:16 Чыгъ 2:24-25, Чыгъ 3:9

+ 10:1 1 Пач 9:16, 1 Пач 16:13, 2 Пач 2:4, 3 Пач 1:34, 4 Пач 9:3

+ 10:2 Яр 35:19
+ 10:10 Сан 24:2
+ 10:12 1 Пач 19:24

+ 10:24 2 Пач 16:16, 3 Пач 1:25, 3 Пач 1:31, 3 Пач 1:39, 4 Пач 11:12,

+ 10:25 Такр 17:14-20
+ 10:27 Такр 13:13
+ 11:1 1 Пач 31:11-13
+ 11:6 Сан 24:2, 1 Пач 10:10
+ 11:8 1 Пач 15:4, 2 Пач 24:9
+ 11:14 1 Пач 10:8
+ 12:1 1 Пач 8:5, 1 Пач 10:24
+ 12:3 Такр 16:19, Сан 16:15

+ 12:8 Яр 46:6-7, Чыгъ 2:23, Чыгъ 12:36, Чыгъ 12:51

+ 12:11 1 Пач 7:10
+ 12:12 1 Пач 11:1, 1 Пач 8:19
+ 12:15 Лев 26:14-15, Такр 28:15
+ 12:21 Такр 11:16, 1 Кор 8:4
+ 12:22 Заб 93:14, Рум 11:2
+ 12:23 3 Пач 8:36,
+ 12:24 Такр 10:12,
+ 13:6 Аюб 30:6
+ 13:8 1 Пач 10:8
+ 13:13 2 Пач 24:10,
+ 13:14 Заб 88:20-21, Элч 13:22

+ 14:3 Чыгъ 28:6, 1 Пач 2:18, 1 Пач 22:1, 1 Пач 1:3

+ 14:11 1 Пач 13:6
+ 14:18 Сан 27:21
+ 14:29 Лев 5:4

+ 14:33 Яр 9:4, Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:10, Такр 12:23-24

+ 14:37 1 Пач 28:6

+ 14:45 2 Пач 14:11, 3 Пач 1:52, Лкъ 21:18, Элч 27:34

+ 14:47 2 Пач 8:3, 2 Пач 10:6

+ 14:48 1 Пач 15:3, 1 Пач 15:7

+ 14:49 1 Пач 31:2, 1 Пач 18:17-28, 1 Пач 19:11-17, 2 Пач 3:13-16, 2 Пач 6:16-23

+ 14:50 2 Пач 2:8
+ 14:51 1 Пач 9:1,
+ 14:52 1 Пач 8:11
+ 15:1 1 Пач 9:16, 1 Пач 10:1
+ 15:2 Чыгъ 17:8-16, Такр 25:17-19
+ 15:4 1 Пач 11:8
+ 15:6 Сан 24:21,
+ 15:7 Яр 2:11, Яр 25:18
+ 15:8 Чыгъ 17:14, Сан 24:7
+ 15:10 Яр 6:6

+ 15:22 Заб 39:7-8, Заб 49:8-14, Айт 21:3, Ягь 10:6

+ 15:23 1 Пач 13:14
+ 15:27 3 Пач 11:30-31
+ 15:28 1 Пач 13:14, 1 Пач 28:17
+ 15:29 Сан 23:19, Тит 1:2
+ 15:35 1 Пач 19:24
+ 16:1 1 Пач 9:16, 1 Пач 10:1
+ 16:5 Аюб 1:5
+ 16:6 1 Пач 17:13,
+ 16:7 3 Пач 8:39, Айт 21:2,
+ 16:9 2 Пач 13:3, 2 Пач 21:21,
+ 16:13 1 Пач 10:1, Сан 24:2
+ 16:17 4 Пач 3:15
+ 17:7 2 Пач 21:19,
+ 17:8 1 Пач 8:17
+ 17:13 1 Пач 16:6-10,
+ 17:18 Яр 37:14
+ 17:25 1 Пач 18:17-19
+ 17:44 Такр 28:26
+ 17:45 Заб 19:8
+ 17:46 3 Пач 18:36
+ 17:47 Заб 43:7,
+ 17:50 2 Пач 23:21
+ 17:54 2 Пач 5:6
+ 17:55 1 Пач 14:51, 2 Пач 2:8
+ 18:1 1 Пач 20:17, 2 Пач 1:26
+ 18:6 Чыгъ 15:20
+ 18:7 1 Пач 21:11, 1 Пач 29:5
+ 18:10 1 Пач 16:14
+ 18:14 2 Пач 7:9
+ 18:17 1 Пач 14:49, 1 Пач 17:25, 1 Пач 25:28
+ 18:18 1 Пач 9:21, 2 Пач 7:18
+ 18:19 2 Пач 21:8
+ 18:25 Яр 34:12, 2 Пач 3:14
+ 19:5 1 Пач 17:48-49
+ 19:9 1 Пач 16:14, 1 Пач 18:10

+ 19:11 Заб 58:1, 1 Пач 14:49, 1 Пач 18:20-28, 2 Пач 6:16-23

+ 19:12 Элч 9:25
+ 19:18 1 Пач 7:17
+ 19:20 Сан 11:25, Сан 24:2
+ 19:23 Сан 24:2
+ 19:24 1 Пач 10:11-12
+ 20:1 1 Пач 7:17
+ 20:8 2 Пач 14:32
+ 20:15 2 Пач 9:1, 2 Пач 21:7
+ 20:17 Лев 19:18, 1 Пач 18:1, 2 Пач 1:26
+ 20:25 1 Пач 14:50-51
+ 20:26 Лев 7:21, Лев 11:24-28, Лев 15:1-4
+ 21:6 Лев 24:9, Мат 12:3, Мк 2:25, Лкъ 6:3
+ 21:7 1 Пач 22:9, Заб 51:2
+ 21:9 Чыгъ 28:6, 1 Пач 2:18, 1 Пач 17:51
+ 21:10 1 Пач 27:2, 3 Пач 2:39
+ 21:11 1 Пач 18:7, 1 Пач 29:5
+ 21:13 Заб 33:1
+ 22:1 2 Пач 23:13, Заб 56:1, Заб 141:1
+ 22:5 2 Пач 24:11,
+ 22:8 1 Пач 18:3
+ 22:9 1 Пач 21:7, Заб 51:2
+ 22:10 1 Пач 21:6, 1 Пач 21:9
+ 22:18 Чыгъ 28:6, 1 Пач 2:18
+ 22:20 1 Пач 23:6
+ 22:23 3 Пач 2:26
+ 23:6 1 Пач 22:20, Чыгъ 28:6, 1 Пач 2:18
+ 23:9 1 Пач 30:7
+ 23:13 1 Пач 22:2, 1 Пач 25:13, 1 Пач 27:2
+ 23:14 Заб 62:1
+ 23:17 1 Пач 24:21
+ 23:18 1 Пач 18:3, 1 Пач 20:8
+ 23:19 1 Пач 26:1, Заб 53:1-2
• 24:1 1 Пач 26
+ 24:6 2 Пач 24:10
+ 24:7 1 Пач 26:9, 2 Пач 1:14
+ 24:8 Заб 7:5
+ 24:12 Заб 58:4
+ 24:13 Яр 16:5
+ 24:21 1 Пач 23:17
+ 25:1 1 Пач 7:17, Яр 21:21, Сан 10:2
+ 25:3 Сан 13:31,
+ 25:17 Такр 13:13
+ 25:22 1 Пач 3:17
+ 25:24 2 Пач 14:9
+ 25:26 2 Пач 18:32,
+ 25:28 1 Пач 18:17

+ 25:43 1 Пач 27:3, 1 Пач 30:5, 2 Пач 2:2, 2 Пач 3:2,

+ 25:44 2 Пач 3:14-15
• 26:1 1 Пач 24:1-22
+ 26:1 1 Пач 23:19, Заб 53:1-2
+ 26:2 Заб 62:1
+ 26:5 1 Пач 14:50, 1 Пач 17:55
+ 26:6 2 Пач 2:18
+ 26:9 1 Пач 24:7, Заб 7:5
+ 26:10 1 Пач 31:6
+ 26:12 Яр 2:21, Яр 15:12
+ 26:21 1 Пач 15:24
+ 26:23 2 Пач 22:21, Заб 17:21
+ 27:2 1 Пач 23:13, 1 Пач 21:10, 3 Пач 2:39
+ 27:3 1 Пач 25:43
+ 27:8 1 Пач 15:7
+ 27:10 1 Пач 30:29

+ 28:3 1 Пач 25:1, Чыгъ 22:18, Лев 19:31, Такр 18:10-12

+ 28:4 1 Пач 31:1
+ 28:6 1 Пач 14:37, 2 Пач 22:42, Заб 17:42
+ 28:14 1 Пач 2:19, 1 Пач 15:27
+ 28:15 1 Пач 18:12
+ 28:17 1 Пач 15:28
+ 28:18 1 Пач 15:29
+ 28:19 1 Пач 31:2, 1 Пач 31:4
+ 29:5 1 Пач 18:7, 1 Пач 21:11

+ 29:9 2 Пач 14:17, 2 Пач 14:20, 2 Пач 19:27, Гал 4:14

+ 30:1 1 Пач 27:6-7

+ 30:5 1 Пач 25:43

+ 30:7 1 Пач 22:20, 1 Пач 23:6, Чыгъ 28:6, 1 Пач 2:18, 1 Пач 23:9

+ 30:9 1 Пач 23:13

+ 30:14 2 Пач 8:18, 2 Пач 15:18, 2 Пач 20:7, 2 Пач 20:23, 3 Пач 1:38, 1 Пач 27:10,

+ 30:15 Такр 23:15-16
+ 30:24 Сан 31:27,
+ 30:29 1 Пач 27:10
+ 31:1 1 Пач 28:4
+ 31:2 1 Пач 14:49,
+ 31:4 2 Пач 1:10
+ 31:9 2 Пач 1:20
+ 31:11 1 Пач 11:1-11, 2 Пач 21:10
+ 31:12 2 Пач 21:12,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. Ё

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. П

11. Р

12. С

13. Т

14. У

15. Ч

16. Э

17. Я

СЁЗЛЮК

Ай янгырывну байрамы (Новолуние) – янгы айны башланыву булан байлавлу байрам. Бырынгъы ягьудилилер, оьзлени хоншулары да йимик, ай рузнамасы булан пайдалангъан. Янгы ай тувгъан мюгьлет айны башы деп гьисаплангъан.

Арамлылар (Арамеи) – семит къавумланы бир гюбю. Бизин девюрден алдагъы II минг йылны ахырында – I минг йылны башында арамлылар Месопотамияда ва Сирияда генг кюйде орунлашгъан.

Астарта – гьашыкълыкъны ва тюшюмню аллагьы (бир-бирде огъар Баалны къатыны гьисапда гьюрмет этилеген болма да ярай). Бырынгъы Ювукъ Гюнтувушдагъы Сайдан шогъар сужда этилеген инг де агьамиятлы марказ болгъан (тенглешдиригиз: 3-нчю Пачалар 11:5, 33; 4-нчю Пачалар 23:13).

Ашера – Сирияда ва Паластинде оьзюне сужда къылыв яйылгъан аллагь. Эсги Разилешив шагьатлыкъ этегени йимик, Ашерагъа гьюрмет этив Исрайылда да яйылгъан болгъан (3-нчю Пачалар 15:13; 18:19; 4-нчю Пачалар 21:7; 23:4, 6-7). Эсги Разилешивде Ашерагъа багъышлангъан тереклени (неде, болма ярай, агъач багъаналаны) гьакъында кёп айтыла; шолагъа да Ашера деп айтылгъан.

Ашшур (Ассирия) – Месопотамияны темиркъазыгъындагъы пачалыкъ. Бизин девюрден алдагъы VIII асруну артдагъы отуз йылларында Ашшур Исрайылны, Ягьудини ва Паластинни оьзге пачалыкъларын елеген. Ашшурлулар Исрайылны халкъын ва Ягьудини халкъыны бир пайын есир этип алып гетген.

Баал (Ваал) – телиянгурну аллагьы. Паластинни топурагъында Баалгъа сужда къылыв бырынгъы девюрлерден тутуп юрюлген. 3-нчю Пачаларда (16:31-32) Исрайылны пачасы Агьап Баалгъа айрыча гьюрмет этегенликни огъар сайданлы къатыныны таъсир этивюнден таба англатма бола. Эсги Разилешивню китапларында исрайыллылар «Раббибизни къойгъанлыгъы» ва «Баалгъа къуллукъ этегени» учун даим айыпгъа тутула.

Бабил (Вавилон) – Къыбла Месопотамияны аслу шагьары. Бизин девюрден алдагъы VII асруну ахырында Бабил оьзюню ичине бютюн Месопотамия, Сирия ва Паластин гиреген пачалыкъны тахшагьары бола. Ягьудили пачалар оьзлени харлысызлыгъын якълама къарагъанда, бабилли асгерлер Ерусалимни дагъыта (бизин девюрден алдагъы 586-нчы йылда). Бабил Сыйлы Язывларда дюньядагъы яманлыкъны белгиси гьисапда мердешленип геле.

Багъыр денгиз (Медное море) – ичинде суву булангъы зор уллу дёгерек чапчакъ; шонда дин къуллукъчулар жувуна болгъан. Багъыр денгизни генги 5 метрге ювукъ болгъан; шо Ибадатхананы абзарында ерлешдирилген. Багъырдан этилген 12 бугъа денгизни тиревлери гьисапда къоллангъан.

Бат – сувлу затны оьлчевю, 39 литрге ювукъ.

Гелгинчи (Переселенец) – ят уьлкеден чыгъып, исрайыллыланы арасында яшайгъан адам. Мусаны Къанунуна гёре, гелгинчилер, оьзге исрайыллылар булан бир тенг кюйде, Раббибизге аминлигин сакълама, Къанунну гёрсетивлерин кютме, бары да халкъ булан бирче дин байрамланы ва сонгугюнлени оьтгерме герек болгъан. Къанун гелгинчилени къыйыкъсытывлардан ва ихтиярларындан магьрюм этивден якълагъан, неге тюгюл исрайыллылар оьзлер де Мисриде гелгинчилер болгъан.

Дин къуллукъчу (Священник) – Раббибизге къуллукъ этеген адам. Тавратгъа гёре, янгыз Гьарунну наслуларыны Раббибизни дин къуллукъчулары болма ихтияры бар.

Ёлугъув чатыр (Шатер Встречи) – Тавратгъа гёре, оьзюн ер-ерге алып юрюйген сыйлы чатыр. Раббибиз Муса булан ёлукъгъанда ва Аллагьгъа къуллукъ этивню вакътисинде шону ичинде бола. Чатырны къурулагъан кюю Чыгъышны китабында тындырыкълы кюйде суратлангъан.

Ибадатхана (Храм) – Ерусалимде Раббибиз учун этилген Ибадатхана. Шону инг башлап Сулейман пача къургъан. Биринчи Ибадатхана бабиллилер чапгъын этгенче тургъан ва шону бизин девюрден алдагъы 587–586 йылларда Бабилни пачасы Набугьодоносор бузгъан. Сулейманны Ибадатханасыны тындырыкълы суратланыву 3-нчю Пачаларда 6:2–7:51 (янаша суратланыву 2-нчи Таварихлерде 3) бериле. Бизин девюрден алдагъы 536-нчы йылда Бабил есирлиги тамамлангъан сонг, Фарс пачалыкъны Кир пачасы ягьудидилеге бабиллилер бузгъан Ибадатхананы янгыдан къурма ихтияр бере.

Каруб (Херувим) – Раббибизге къуллукъ этеген, ажайып гючю булангъы жанлар. Ерусалимдеги Ибадатханада агъачдан этилип, алтын варакъ берилген эки каруб сыйлыланы да сыйлы еринде эретургъан болгъан (3-нчю Пачалар 6:23-28); карубланы суратлары тамлардагъы ва эшиклердеги накъышланы бир бёлюгю болуп токътагъан (3-нчю Пачалар 6:29-35). Къарагъанда, бырынгъы исрайыллылар карубланы аслу гьалда къанатлы жанланы (бугъаланы, арсланланы неде къаракъушланы) келпетинде гёз алдына гелтирген.

Кёклердеги къудрат (Небесное воинство) – «Кёклени пачасы» гьисапдагъы Раббибизни асгери Эсги Разилешивде шолай суратлана. 3-нчю Пачаларда (22:19) айланасында «Кёклердеги къудраты» булангъы Аллагь тахда олтургъан кююне тергев беригиз. Аллагьны «Къудратланы Раббиси» деген даимги аты шондан амалгъа геле.

Къавум (Колено, племя) – Исрайылда тухум булан байлавлу инг де уллу оьлчев. Гьар тухум Якъубну бир уланыны атын юрюте. Савлай исрайыллы халкъ 12 къавумдан амалгъа гелген: Рубим, Симон, Леви, Ягьуда, Иссакар, Забулун, Юсуп, Буньямин, Дан, Непталим, Гат, Ашир. Кёбюсю ерлерде Юсупну къавуму ону эки уланындан – Манассадан ва Эпрайимден – таба гёрсетилген. Ваъда этилген Топуракъны елеген сонг, Левини тухумундан къайры, гьар исрайыллы къавумгъа оьз пайы гёрсетилген. Левини тухуму буса кютеген дин къуллугъу учун аш-сувну оьзге исрайыллылардан алма тарыкъ болгъан. Сулейман пача гечинген сонг, Исрайылны бирикген пачалыгъы экиге бёлюнген: Темиркъазыкъдагъы пачалыкъгъа – Исрайылгъа ва Къыбладагъы пачалыкъгъа – Ягьудиге. Къыбладагъы пачалыкъны (Ягьудини) ичине эки къавум гирген – Ягьуди ва Буньямин, Темиркъазыкъдагъы пачалыкъны ичине буса къалгъан он къавум гирген. Темиркъазыкъдагъы он да къавумну ашшурлулар есир этип алып гетген ва олар Ашшур пачалыкъны топуракъларында тас болгъан.

Къурбан (Жертва) – Эсги Разилешивню сужда къылыв мердешинде къурбан этив булан байлавлу адат аслу ерни тута. Къурбанлыкъ ва буйрукъланы кютюв Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъну уьзюлме къоймагъан кюйде сакълай. Эсги Разилешивде къурбанланы кёп тюрлюлери эсгериле.

Къурбанлыкъны салагъан ер (Жертвенник) – къурбан этилеген гьайванлар, сурсатлар неде арив ийисли затлар салынып яллатылагъан ер. Къурбанлыкъны салагъан ерни мююшлерини учлары чыкъгъан болгъан, шолагъа мююзлер деп айтылгъан.

Левилилер (Левиты) – Якъубну-Исрайылны уьчюнчю уланы Левини наслулары. Раббибиз левилилени Оьзюню Сыйлы еринде къуллукъ этмек учун айырып алгъан.

Муъжизат (Знамение) – Аллагьны къудратына шагьатлыкъ этеген табиатны аламатларына неде инсанланы ишлерине Сыйлы Язывларда шолай айтыла.

Пасха – Исрайылны халкъыны инг аслу байрамларындан бириси; ягьудилилени Мисриден чыкъгъанлыгъын эсге сала.

Пилистимлилер (Филистимляне) – бизин девюрден алдагъы XIII–XII асруларда оьзлеге «денгизни халкълары» деп айтылагъан халкъланы гёчеген девюрюнде Паластинни къыбла-гюнбатышында ерлешип токъташгъан халкъ. Шо халкъ багъыр асруну ахырында Бырынгъы Гюнтувушдагъы бир нече пачалыкъны дагъытгъан. Амосну (9:7 ) ва Иеремияны (9:7 ) китапларына гёре, пилистимлилени ватаны Каптор (демек, Крит неде Кипр) болгъан.

Разилешив (Договор) – Эсги Разилешивдеги кюрчю маънасы булангъы англав, Аллагьны инсанлар булангъы разилешивю. Инсанлар оьзлеге Аллагьгъа амин болуп яшамакъны борч этип алгъан, Ол буса инсанланы Оьзюню якълавуна алгъан.

Сандыкъ (Ковчег) – Исрайылны халкъыны инг де аслу сыйлы алатына Эсги Разилешивде шолай айтыла. Аллагь исрайыллылар булан этген разилешив сандыкъгъа язылып салынгъан болгъан.

Сонгугюн (Суббота) – Аллагьгъа багъышлангъан, ял алагъан гюн. Сонгугюн инсанлар Къанунну уьйренив булан машгъул болма ва шолай да ял алма ва шатланма тарыкъ болгъан. Сонгугюн ишлемек гери урулгъан.

Сыйлы ерлер (Высоты) – ялгъан аллагьгъа сужда къылагъан ер. Пачаланы китапларында ва Эсги Разилешивню оьзге китапларында бу сёз тагъымны инкарлыкъ ренки бар, неге тюгюл ерли сыйлы ерлер биргине-бир герти Ибадатханагъа – Ерусалимдеги «Раббизни уьюне» – къаршы салына.

Сыйлыланы да Сыйлы ери (Святое святых) – Сыйлы чатырны ва Ерусалимдеги Ибадатхананы инг де сыйлы, ичиндеги ери. Разилешивню сандыгъы тап шонда, эки карубну къанатларыны тюбюне салынгъан болгъан.

Таш къангалар (Скрижали) – Раббибиз Оьзюню он буйругъун къазып язгъан эки таш такъта.

Терапим (Терафимы) – уьйлердеги ялгъан аллагьланы неде, болма ярай, оьлген ата-бабаланы айтардай уллу тюгюл таш суратлары. 1-нчи Пачаларда (19:13-16), китапгъа гёре, «терапим» деген сёз инсанны бийиклигиндеги таш суратны англата. Бир-бир китапларда терапимлер, пал салывну бир къайдасы гьисапда, чакъырылагъаны эсгериле (Иезекиил 21:21; Закарья 10:2 ). 4-нчю Пачалагъа (23:24) гёре, Ёшия пача терапимлени, ялгъан аллагьлар, халмажчылыкъ ва «Ягьудада булан Ерусалимде алда болгъан оьзге жиргенчликлер» булан бирче гери ургъан болгъан.

Тирсек (Локоть) – Сыйлы Язывларда ёлугъагъан узунлукъ булан байлавлу аслу оьлчев, ёрукъ гьисапда 45 сантиметрге ювукъ.

Урдун (Иордан) – Паластинни аслу оьзени. Шо оьзен, Гьармун тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюле. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, тек ону агъымы чалт ва ёлу айланч.

Урим ва Туммим (Урим и Туммим) – бу алатлар Сыйлы Язывланы бир еринде де суратланмай, тек дин къуллукъчу оьзюню бир-бир суалларына Аллагьдан жавап алагъан алат гьисапда бир нече керен эсгериле. Шолар нечик буса да бир чёп салмакъ учун къолланагъан, дин къуллукъчу оьзюню дин опурагъындан чыгъарагъан алатлар болгъан.

Чатыр (Скиния) – исрайыллыланы дангылда макансыз айланагъан вакътисиндеги ер-ерге алып юрюйген Сыйлы чатыры. Къара: Ёлугъув чатыр.

Эпот (Эфод) – Бу сёз Эсги Разилешивню гьар тюрлю китапларында башгъа-башгъа маъналарда къоллана. Чыгъышны ва Левилилени китапларында эпот – баш дин къуллукъчуну айрыча гийимлеринден бириси; шону ондан къайры биревге де гийме яратылмай. Баш дин къуллукъчуну гийиминде эпотну къырыйында тёш дорба да бола, шону ичине пал салмакъ учун къолланагъан урим ва туммим салына (Раббибизден «гёрсетивлер алмакъ» учун). Пачаланы китапларында эпотну эки тайпасы ёлугъа: «кетен эпот» (гийимни бир тайпасы) ва шо сёз англатагъан сужда къылагъан бир алат. Шолай эпотну «гиймей», шону «гелтире» неде «оьрге чюе» (1-нчи Пачалар 14:3; 23:6, 9; 30:7). 1-нчи Пачаларда (2:28) «эпотну оьрге чюймек» – къурбан этив ва арив ийислер чыгъарыв булан бирче дин къуллукъчу этеген инг агьамиятлы ишлени бириси. Бир нече ерде эпот пал салмакъ учун къолланагъаны эсгериле – 1-нчи Пачалар 23:9-12; 30:7-8; дагъы да къара: 1-нчи Пачалар 14:36-37, 40-42. 1-нчи Пачаларда (21:9) Агьималик Давутгъа Жалутну къылычын эпотну артындан излеме таклиф эте (шолайлыкъда, эпот сыйлы ерде эретургъан болгъан деп ёрала). Пачаланы китапларында эсгерилеген «кетен эпот» – дин къуллукъчуланы гийими. Сыйлы ерде къуллукъ этеген Шамуйыл шону гие болгъан (1-нчи Пачалар 2:18). Давут Разилешивню сандыгъын Ерусалимге чыгъарагъанда, кетен эпотну гийген (2-нчи Пачалар 6:14).

Яллатып этилеген къурбанлар (Всесожжение) – къурбан этивню бир къайдасы. Къурбан этивню бу къайдасына гёре, оьлтюрюлген гьайван бютюнлей Аллагьгъа тапшурула: гьайван къурбан этеген ерге салынып, савлай, бир гесеги де къалмагъан кюйде, яллатыла. Яллатып этилеген къурбанлар Эсги Разилешивде эсгерилеген къурбан этивлени инг де агьамиятлыларындан санала.

Карталар (Пачаланы китаплары)

Table of Contents

- Пачаланы Китаплары: 1 Пачалар

- Баш Сёз

- 1 Пачалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

- Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

- Ай янгырывну байрамы
- Арамлылар
- Астарта
- Ашера
- Ашшур
- Баал
- Бабил
- Багъыр денгиз
- Бат
- Гелгинчи
- Дин къуллукъчу
- Ёлугъув чатыр
- Ибадатхана
- Каруб
- Кёклердеги къудрат
- Къавум
- Къурбан
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левилилер
- Муъжизат
- Пасха
- Пилистимлилер
- Разилешив
- Сандыкъ
- Сонгугюн
- Сыйлы ерлер
- Сыйлыланы да Сыйлы ери
- Таш къангалар
- Терапим
- Тирсек
- Урдун
- Урим ва Туммим
- Чатыр
- Эпот
- Яллатып этилеген къурбанлар

- Карталар (Пачаланы китаплары)